Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Хандар киер мұрақты,
Қараша киер құрақты.
Қараша киер құрақты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: хан сияқты жоғары дәрежелі адам мұрақ киеді, ал қарапайым халық құрақ к...
Өзі қара болса да,
Бақ, дәулеті сай болса,
Жер жарады қаңқылы.
Бақ, дәулеті сай болса,
Жер жарады қаңқылы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы келбетіне емес, ішкі жағдайы мен ырыс-несібесіне қарай бағаланатынын білді...
Жақсы таз басын жасырмайды,
Жақсы қатын асын жасырмайды.
Жақсы қатын асын жасырмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның да, отбасының да жақсы қасиеті жасырынбай, ашық көрінеді деген ой айтады. Тура ма...
Арлану - ақылдың ісі.
**Негізгі мағынасы** Арлану — адамның өз ісіне, сөзіне, мінезіне сын көзбен қарап, ар-ұятты жоғары қоюы. Бұл мақал тура...
Тәуекелдің көңілі тоқ.
**Негізгі мағынасы** Тәуекел еткен адам іштей бекем болады, себебі ол шешім қабылдап, әрекетке көшті. Бұл мақалдың тура...
Көргенсіз десе кек тұтпа,
Көргеніңнен көрмегенің көп.
Көргеніңнен көрмегенің көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға айтылған ескертуді, сын мен кемшілікті ауыр көрмеуді үйретеді. Біреудің «көргенсіз...
Екі тентек елге сыймас.
**Негізгі мағынасы** «Екі тентек елге сыймас» деген мақалдың тура мағынасы — мінезі бұзылған, қиқар, жөнге көнбейтін ек...
Ашу - пышақ, ақыл - таяқ,
Жона берсең, таусылар.
Жона берсең, таусылар.
**Негізгі мағынасы** Ашу — адамды ойланбай сөйлетіп, өзіне де, өзгеге де зиян келтіретін қауіпті күш. Ол пышақ сияқты: қ...
Әдептілік - әдемілік.
**Негізгі мағынасы** Әдептілік адамның сыртқы көркінен де биік тұратын қасиет екенін білдіреді. Тура мағынасында «әдеміл...
Шыбын да аңқаудың аузын аңдиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аңқау, сенгіш адамның әлсіз тұсын өзгелер оңай пайдаланады дегенді білдіреді. Тура мағына...
Ат күйгелек болса, арық болар,
Ер күйгелек болса, кәріп болар.
Ер күйгелек болса, кәріп болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күйгелек, тынымсыз ат арықтап кетеді. Адамға қатысты астарлы мағынасы:...
Тарыны берген кісіден көрейін бе,
Жей білмеген кісіден көрейін бе?!
Жей білмеген кісіден көрейін бе?!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тарыны берген адамнан көрген пайда мен оны дұрыс пайдалана алмаған адам...
Ұйқы өліммен тең.
**Негізгі мағынасы** «Ұйқы өліммен тең» деген мақал тура мағынасында адам ұзақ ұйықтағанда сыртқы дүниеден уақытша ажыр...
Халықтан аспа, жамандыққа баспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өзімшіл болмауды, елден бөлек аспандап кетпеуді ескертеді. «Халықтан аспа» дегені...
Қазанға түссе - ауыздікі,
Қапқа түссе - қатындікі.
Қапқа түссе - қатындікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ас қазанға түсіп, дайын күйге келгенде оны ауызға салып жейді; ал қапқа...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.