Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Әр құстың лайықты жемі бар,
Әркімнің лайықты теңі бар.
Әркімнің лайықты теңі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз несібесі, өзіне сай серігі болатынын білдіреді. Тура мағынасында...
Кең жерде тар отырсаң,
Тар жерде кең отырасың.
Тар жерде кең отырасың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жағдайға бейімделе білуін, сабыр сақтап, ортаға қарай мінез танытуды үйретеді. Т...
Қамысты бос ұстасаң қол кесер.
**Негізгі мағынасы** Қамысты бос ұстасаң, оның өткір, қатты сабағы қолды жарақаттауы мүмкін. Астарлы мағынасы — кез келг...
Мал баға білмеген пайда таба білмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малды дұрыс бағып, күтіп, өсіре алмаған адам одан пайда көрмейді. Аст...
Өзіңдікі өзіңе
оттай ыстық көзіңе.
оттай ыстық көзіңе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өзіне жақын, өзінікі болған нәрсенің бәрі қымбат әрі ыстық болатынын білдіреді. Т...
Итке төсек не керек,
Естіге өсек не керек?
Естіге өсек не керек?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: итке жататын төсек керек емес, өйткені ол қай жерде болса да күн көре б...
Жаманға ас берсең,
Үйіңнен шықпайды.
Өліге ас берсең,
Түсіңнен шықпайды.
Үйіңнен шықпайды.
Өліге ас берсең,
Түсіңнен шықпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезінің, ниетінің қандай екенін танып-білудің маңызды екенін аңғартады. Жаман адам...
Арсыз қолым істеді,
Арлы бетім ұялды.
Арлы бетім ұялды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы ар мен ұяттың құнын терең көрсетеді. Тура мағынасы бойынша, қол қателік ж...
Қарамықтың дәні болғанша,
Бидайдың сабаны бол.
Жаман елдің жақсысы болғанша,
Жақсы елдің жаманы бол.
Бидайдың сабаны бол.
Жаман елдің жақсысы болғанша,
Жақсы елдің жаманы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жеке беделінен гөрі, жақсы орта мен қадірлі жұрттың ішінде болуды жоғары қояды. Т...
Сойқанды әкеден сотқар ұл туады.
**Негізгі мағынасы** Сойқанды әкеден сотқар ұл туады деген мақалдың тура мағынасы — әкесі дөрекі, қатал, берекесіз, тәр...
Білгеннің жауы - білмеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — білімі бар адамға ең үлкен кедергі білімсіз, надан адам болады деген о...
Сырты жылтырағанның іші қалтырауық.
**Негізгі мағынасы** Сырты жылтырағанның іші қалтырауық деген мақал адамның сыртқы көрінісі алдамшы болуы мүмкін екенін...
Жақсыға мал бітсе,
Ағайынға қарасады.
Жаманға мал бітсе,
Көрінгенмен итше таласады.
Ағайынға қарасады.
Жаманға мал бітсе,
Көрінгенмен итше таласады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал байлық адамның мінезін айқындайтынын айтады. Жақсы, парасатты адам мал-мүлікті көбейтсе,...
Өзі сөнейін деп тұрған отқа су бүрікпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің бақытын, ісінің жүріп тұрғанын немесе намысын әдейі бұзба, әлсіреген нәрсені ода...
Көз көргенді ой таниды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көзімен көргені, өмірден өткерген тәжірибесі ойына берік орнығып, ақылмен танып-...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.