Қарамықтың дәні болғанша,
Бидайдың сабаны бол.
Жаман елдің жақсысы болғанша,
Жақсы елдің жаманы бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жеке беделінен гөрі, жақсы орта мен қадірлі жұрттың ішінде болуды жоғары қояды. Тура мағынасында қарамық — арам, пайдасы аз дән, ал бидай — құнды астық. Сол сияқты жақсы елдің қатарындағы қарапайым, тіпті кемшін адам болу, жаман елдегі ең озат адам болғаннан әлдеқайда абзал деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — адамды өсіретін нәрсе тек жеке қасиет емес, оның ортасы, тәрбиесі, елінің рухы. Жақсы қоғамда адам да түзеледі, ізгілікке, еңбекке, тәртіпке бейімделеді.
Образдар мен теңеулер
«Қарамықтың дәні» — құнсыз, еленбейтін, зиянды нәрсенің бейнесі. «Бидайдың сабаны» — негізгі өнім емес болса да, қадірлі бидайдың қасында болғандықтан бағалырақ көрінетін ұғым. Бұл салыстыру арқылы халық жақсының шетінде жүргеннің өзі жаманның төрінде жүргеннен артық екенін меңзейді. Яғни, орта адамның абыройын да, болмысын да қалыптастырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір жас маман беделі төмен, тәртібі нашар ұжымда жетекші болғаннан гөрі, талапты, мәдениеті жоғары ұжымда қарапайым қызметкер болғанды жөн көруі мүмкін. Себебі жақсы орта тәжірибе беріп, адамды өсіреді, ал жаман орта керісінше кері тартады.
Bıdaıdyń sabany bol.
Jaman eldiń jaqsysy bolǵansha,
Jaqsy eldiń jamany bol.