Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Тілі екеудің ділі екеу.
**Негізгі мағынасы** «Тілі екеудің ділі екеу» деген мақал бір адам екі тілде сөйлесе, оның ішкі ұстанымы да екіұшты бол...
Аспандағы Айдан не пайда,
Жылынуға қолың жетпесе.
Жылынуға қолың жетпесе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аспандағы Ай әдемі болғанымен, оны ұстап алып, жылыну үшін пайдалана ал...
Тіл жүйрік емес, шын жүйрік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тілдің өзі шапшаң ат сияқты жүйрік емес. Астарлы мағынасы — сөздің бәр...
Жаман ұры жақындағысын қармайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман ұры қолына түскен ең жақын, ең оңай затты іліп әкетеді. Астарлы...
Қыдырма, қыдырмаға сыдырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз қыдырудан, мақсатсыз жүріп-тұрудан сақтандырады. «Қыдырма» дегені — босқа...
Діті барға діттеп бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің көкейінде белгілі бір мақсаты, талабы, ниеті болса, соған лай...
Бір лақ екі адамды талтаңдатады.
**Негізгі мағынасы** Бір лақ екі адамды талтаңдатады деген мақалдың тура мағынасы — аз ғана пайда, шағын олжа екі адамды...
Еңкейгеннің еңсесін еңбек көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам еңкейіп, шаршап, әлсіреп тұрса да, еңбек оны қайта сергітіп, жіге...
Жақсы мақтанса, есебін табар,
Жаман мақтанса, қатынын сабар.
Жаман мақтанса, қатынын сабар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі мақтаншақтықты салыстырып көрсетеді. Жақсы адам мақтанса, оны сөзін дәле...
Түбі түскен шелектей.
**Негізгі мағынасы** Түбі түскен шелектей деген мақал бір нәрсенің іші бос, пайдасы аз, берекесіз күйін бейнелейді. Тура...
Інгеніме қараймын деп мінгенімнен айырылдым.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығыс шешімнің, орынсыз алаңдаудың зиянын ескертеді. Адам өзіндегі бар, қолындағыны сақт...
Тілді ноқталасаң, басың сақталады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілге ие болу, сөзді ойланып айту адамның өзіне қорған екенін білдіреді. Тура мағынасында...
Сары орыс, сары орыстың бәрі орыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы түрі не реңі ұқсас болғанымен, әр адамның, әр топтың мінезі мен болмысы бірдей еме...
Доғалбас, от басында жоғалмас.
**Негізгі мағынасы** «Доғалбас, от басында жоғалмас» деген мақалдың тура мағынасы — басы аса қатты, долы не өжет адам ү...
Аңғал қашқанға да, қуғанга да серік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аңғал, яғни аңқау не байқамайтын адам қашқанға да, қуғанға да ілесіп ке...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.