Азамат, жігіт, ер туралы 498
Азамат, жігіт, ер туралы мақал-мәтелдер ерлік, намыс, мінез бен жауапкершілік жайын түйіндейді.
498
Мақал-мәтел
173.8K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Ер жігіт үйде туып, түзде өлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер азаматтың өмірі тек үй ішіндегі тыныш тірлікпен шектелмейтінін білдіреді. Тура мағынад...
Қорлық өмірден ерлік өлім артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қор болып, намысы тапталып, қадірсіз тірлік кешкеннен гөрі, ерлікпен...
Күш батылдыққа ереді.
**Негізгі мағынасы** Күші бар адам көбіне батыл қадамға барады деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада физикалық қуат пен...
Ер қартайса, қазаншыл болады,
Бүркіт қартайса, тышқаншыл болады.
Бүркіт қартайса, тышқаншыл болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жас шағындағы қайраты мен қартайғандағы халін салыстырады. Тура мағынасында: жаст...
Жомарт екі айтпас,
Ер айтқанынан қайтпас.
Ер айтқанынан қайтпас.
**Негізгі мағынасы** Жомарт адам алған бетінен қайтпайды, уәде берсе, сөзінде тұрады. Бірінші жолда жомарттық тек мал-мү...
Азамат сыны - ерлік,
Ерлік сыны - елдік.
Ерлік сыны - елдік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал азаматтың шын бағасы ерлік іспен танылатынын айтады. Яғни, адамды сөзінен емес, қиын сәтт...
Ерден аспақ бар, елден аспақ жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жеке күш-қайратымен, ерлігімен, тіпті кейде өзінен де асып түсетін биікке жетуі...
Елуінде ер дана.
**Негізгі мағынасы** «Елуінде ер дана» деген мақал адам жас ұлғайған сайын ақыл-ойы толысып, өмірден сабақ алып, парасат...
Батыр деген - барақ ит,
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батырлық пен биліктің ел ішіндегі бағасын салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында батырды...
Бай бастас,
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Би құлақтас,
Батыр қандас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі әр адамның өз орны, өз міндеті бар екенін білдіреді. Бай — дәулетімен, би — а...
Ездің тілі - батыр,
Ердің қолы - батыр.
Ердің қолы - батыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз бен істің айырмасын салыстырады. Ез адам батырлықты сөз жүзінде айтып, өзін ер көрсет...
Арпа берсең, атқа бер,
Күтірлетіп шайнасын;
Қызды берсең, жасқа бер,
Құшақтасып ойнасын.
Күтірлетіп шайнасын;
Қызды берсең, жасқа бер,
Құшақтасып ойнасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі нәрсенің де өз орнымен, өзіне лайық адамға берілуін меңзейді. Арпа атқа берілсе, ол м...
Аттан тай озады,
Атадан бала озады.
Атадан бала озады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бәйгеде үлкен аттың алдынан тай да озып кетуі мүмкін. Астарлы м...
Ақ білектің күші,
Ақ найзаның ұшы.
Ақ найзаның ұшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елді, жерді, намысты қорғауда сөздің емес, әрекеттің, қайраттың қажет екенін білдіреді. «...
Елден безген ер болмас,
Өнерлі құл қор болмас.
Өнерлі құл қор болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі — туған елінен безіп, жұртынан қол үзген адам нағыз ерді...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы ма...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ер мойнында қыл арқан шірімейді.
**Негізгі мағынасы** «Ер мойнында қыл арқан шірімейді» деген мақал ер адамның жауапкершілігі мен намысы ауыр жүк көтерсе...
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер азаматтың болмысы, жігіттің әдебі мен ердің ерлігі туралы халық даналығын жинақтайды. Онда намыс, ар-ождан, батылдық, сөзге беріктік, елге қызмет ету секілді қасиеттер дәріптеледі.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.