Ас туралы 105
«Ас туралы» мақал-мәтелдер тағамның қадірін, қонақжайлық пен ырыс-берекені дәріптейді.
105
Мақал-мәтел
28.4K
Қаралым
270
Орташа
Сұрыптау:
Қарны ашқан қазанға қарайды.
**Негізгі мағынасы** Қарны ашқан адам ең алдымен ас іздейді. Бұл мақалдың тура мағынасы — аш адам қазанға, яғни тамақ бо...
Ас та бір несібе.
**Негізгі мағынасы** «Ас та бір несібе» деген мақалдың тура мағынасы — адамның ішіп-жейтін тағамының өзі де несібе, яғни...
Қонақты сөзбен тойғыза алмайсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қонаққа тек жылы сөз айтып қою жеткіліксіз екенін білдіреді. Қазақ ұғымында қонақты құрме...
Сараңның асы піскенше, таудың тасы піседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң адамның дастарқаны кеш дайын болатынын әжуалайды. Тура мағынасында — біреудің асы ө...
Басытқыға бал ішкен,
Сусынына шай ішкен.
Сусынына шай ішкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның дастарқандағы талғамын, астың ретімен желінетінін білдіреді. Тура мағынасында бас...
Бар болса, сойғанның жөні бар,
Бір қойда он кісінің құны бар.
Бір қойда он кісінің құны бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мал бар кезде оны сойып, елге ас беру орынды деген ойды білдіреді. Аста...
Біздің үйде де қонақтың ырыздығы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үйге келген қонаққа арналған несібе, дәм-тұз сол үйде де бар деген сөз...
Сараң асын бермейді, көзінің жасын береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң адамды әшкерелейді: ол қолындағы барын бөлісуге қимайды, керек кезде жомарттық таны...
Көже, көже, көзіңе айтайын,
Сорпадан садаға кет.
Сорпадан садаға кет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай ас туралы айтылғандай көрінгенімен, астарында: «қажетіңді, ыңғайыңды, өз пайдаңды...
Асы жоқ үйге ит те кірмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: үйде ас-су, дәм болмай, дастарқан жайылмаса, оған ит те жоламайды. Аста...
Жазғы күннің саясы -
сапырулы қымыз, салқын үй.
сапырулы қымыз, салқын үй.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаздың ыстық күнінде адамға ең керегі — көлеңке, салқын орын және шөлді қандыратын қымыз...
Ас атасы - нан,
Сөз атасы - абыз.
Сөз атасы - абыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі үлкен құндылықты қатар қояды: ас пен сөз. «Ас атасы - нан» дегені — нанның тіршілікте...
Жүк ауса жазыдан,
Той төрелігі - қазыдан.
Той төрелігі - қазыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүк жеңілдеп, ауысса, жаздың қолайлы кезінде көшіп-қону оңай болады; ал...
Ерді көрсең, Қыдыр тұт,
Асты көрсең, қадір тұт.
Асты көрсең, қадір тұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыйлауды, қадірлеуді үйретеді. «Ерді көрсең, Қыдыр тұт» дегені — елге пайдасы тиге...
Бір ас бір асқа орын береді.
**Негізгі мағынасы** «Бір ас бір асқа орын береді» деген мақалдың тура мағынасы — бір рет ішілген не желінген ас келесі...
Ең көп оқылған
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Ет - етке, сорпа - бетке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ет жеп, сорпаны бетке жағу емес, ал астарлы мағынасы — ас ішудің адамғ...
Дүниеде тас қатты,
Тасты еріткен ас тәтті.
Тасты еріткен ас тәтті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тас өте қатты нәрсе, ал ас — адамның күш-қуатын арттыратын, өмі...
Қонақасы - Тәңір ақысы.
**Негізгі мағынасы** Қонақасы — келген мейманға берілетін дәм, дастарқан. «Тәңір ақысы» дегені — қонақты күту жай ғана ә...
«Ас туралы» мақал-мәтелдер қазақтың дастарқан мәдениетін, қонақ күту дәстүрін және тағамға деген құрметін бейнелейді. Бұл топтағы нақыл сөздер астың адалдығын, берекенің бастауын, еңбектің жемісін және ризықтың қасиетін ұрпаққа өнеге етіп жеткізеді.
Мұнда ас ішудің әдебі, дастарқан басындағы сыйластық, ысыраптан қашу, қанағат пен шүкір ұғымдары жиі айтылады. Сондай-ақ қонақтың орны, дәм-тұздың тартуы, ортақ табақтың ынтымаққа бастайтыны сияқты түсініктер қысқа да нұсқа түрде түйінделеді.
Мұнда ас ішудің әдебі, дастарқан басындағы сыйластық, ысыраптан қашу, қанағат пен шүкір ұғымдары жиі айтылады. Сондай-ақ қонақтың орны, дәм-тұздың тартуы, ортақ табақтың ынтымаққа бастайтыны сияқты түсініктер қысқа да нұсқа түрде түйінделеді.