Қонақты сөзбен тойғыза алмайсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонаққа тек жылы сөз айтып қою жеткіліксіз екенін білдіреді. Қазақ ұғымында қонақты құрметтеу — алдына ас қою, дәм татқызу, қолдағы барын ұсыну. Яғни сөздің өзі жақсы болғанымен, қонақжайлық нақты іс арқылы көрінеді. Астарлы мағынасы — бос уәде мен құр сыпайылықтан гөрі, шынайы әрекет маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тойғызу» сөзі тура мағынада қарын тойдыруды білдіреді, ал ауыспалы мағынада адамның разылығын, көңілін табуды меңзейді. «Сөзбен тойғызу» — тілмен ғана құрмет көрсету, бірақ іс жүзінде қамқорлық жасамау. Қазақ танымында қонақ — ырыс пен берекенің белгісі, сондықтан оған ықылас сөзбен емес, дастарқанмен, ниетпен танылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға тек уәде беріп, нақты көмек көрсетпейтін жағдайларда қолданылады. Мысалы, біреу қонақ шақырып алып, үйінде дәм ұсынбай, тек әңгімемен шығарып салса, жұрт осы мақалмен сынайды. Сол сияқты жұмыста да: «көмектесемін» деп айтып, істемей қою — осы мақалдың мәніне келеді.