Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
787.7K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Ит міндетін үрумен өтейді.
**Негізгі мағынасы** «Ит міндетін үрумен өтейді» деген мақал әркімнің өз табиғатына, өз қабілетіне сай қызмет атқаратын...
Бетіне келген ұятын,
Өзі біліп жуса игі.
Өзі біліп жуса игі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ар-ұятын сақтауды, өз қателігін өзі түсініп түзетуді меңзейді. Тура мағынада «беті...
Бос сөз тындағанша,
Енем баласының қойнына барып жатпаймын ба?!
Енем баласының қойнына барып жатпаймын ба?!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал артық, пайдасыз сөзге ермеуді, бос дауға уақыт жоғалтпауды меңзейді. Адамға шын қажет нәр...
Қайғың болса, досыңа бар,
Қарның ашса, қосыңа бар.
Қарның ашса, қосыңа бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қиындық түскенде жалғыз қалмай, жанашыр досқа арқа сүйеуді, ал тұрмыстық қажет пен...
Жаманның ақылы көзінде.
**Негізгі мағынасы** «Жаманның ақылы көзінде» деген мақал адамның ішкі парасаты төмен болса, ол көбіне тек сыртқы көрін...
Атың жоқ болса, аяғыңа мін,
Аяғың жоқ болса, таяғыңа мін.
Аяғың жоқ болса, таяғыңа мін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қолда бар мүмкіндікті бағалап, қиындықта амал таба білу керегін үйретеді. Тура мағ...
Жалқау асын жатып ішеді,
Қарызға батып ішеді.
Қарызға батып ішеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалқаулықтың адамды тығырыққа тірейтінін айтады. Тура мағынасында жалқау адам асты да бей...
Қымбат мата сандықта жатып тозады.
**Негізгі мағынасы** Қымбат мата сандықта ұзақ жатып, жел тимей, күн тимей сақталғанмен, уақыт өте келе ескіреді, өңі ке...
Кемтар керілмейді, мал-дүниеге берілмейді.
**Негізгі мағынасы** Кемтар адам керілмейді, яғни жоқ-жітік, таршылық көрген жан тәкаппарлыққа салынып, паңдана алмайды....
Қазыға тойсаң, қарта әлем сасиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қазыны шамадан тыс жесең, қартаның иісі де жағымсыз сезіледі. Астарлы м...
Жауынды күні ат көрме,
Айтты күні қыз көрме.
Айтты күні қыз көрме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі жағдайда асығыс шешім қабылдамауды ескертеді. Тура мағынасы: жауынды күні атты...
Тұмылдырық таққан бұзаудай.
**Негізгі мағынасы** «Тұмылдырық таққан бұзаудай» деген мақал тура мағынасында — мұрнына тұмылдырық салынған бұзау сияқ...
Онсыз да шығайын деп тұрған көз еді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің не адамның жағдайы әуелден-ақ әлсіз, сын көтермейтін күйде тұрғанын білдіред...
Әйелді гүлмен жасқауға да болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әйелге құр мақтау айтып, сырттай әдемі сөзбен ғана жұбатуға болмайтынын меңзейді. Тура ма...
Сараңнан сарқыт жегенше, иттен тартып же.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сараң адамнан қалған сарқытты жегенше, иттен тартып жеген артық дегенде...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.