Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Атың жоқ болса, аяғыңа мін,
Аяғың жоқ болса, таяғыңа мін.
Аяғың жоқ болса, таяғыңа мін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қолда бар мүмкіндікті бағалап, қиындықта амал таба білу керегін үйретеді. Тура мағ...
Өзің илеген терінің пұшпағы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің нәтижесі сол істі істеген адамның өзіне байланысты екенін білдіреді. Тура мағына...
Құнтсыз кісі көсеумен қамшылар.
**Негізгі мағынасы** Құнтсыз кісі өз ісіне ұқыпсыз, салақ болғандықтан, оны жөнге салу үшін мәжбүрлеу, қаталдау ескерту...
Түлкі өз құйрығын куәлікке тартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз пайдасына қарай сөзді бұрып, өз ісін өзі ақтауға тырысатынын білдіреді. Тура мағы...
Молдадан хат қалады,
Жақсыдан зат қалады.
Жақсыдан зат қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның артында қалатын ізі туралы айтады. Тура мағынасында молдадан жазу, сауат, хат-қағ...
Өгіз қарын майыңды өлгенде бастаймысың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды тірі кезінде, қолындағы мүмкіндікті дер кезінде пайдаланып, қажет істі уақытында...
Ешкі жейді ебелек,
Ешкіні жейді кебенек.
Ешкіні жейді кебенек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдегі себеп пен салдарды астарлап көрсетеді: ұсақ, бейқам әрекеттің соңы өзіне кесір б...
Тұлпар тулақ болар,
Орта түссе аясы.
Орта түссе аясы.
**Негізгі мағынасы** Тұлпардай жүйрік, бағалы ат та дұрыс күтім көрмей, лайықты ортадан айырылса, тулақтай қадірсіз болы...
Тойда тоныңды сұрама,
**Негізгі мағынасы** Той — қуаныш пен береке жиналған, ел бір-бірін сыйлап, жомарттық танытатын орын. «Тойда тоныңды сұр...
Қалыңға құсың түспесін,
Жаманға ісің түспесін.
Жаманға ісің түспесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сақ болуға, жаман ортадан, теріс пиғылды кісіден аулақ жүруге үндейді. Тура мағына...
Жең ұшынан жалғасқан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істің сырттай дұрыс көрінгенімен, ішінде таныстық, тамыр-таныстық, сыбайластық барын...
Онсыз да шығайын деп тұрған көз еді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің не адамның жағдайы әуелден-ақ әлсіз, сын көтермейтін күйде тұрғанын білдіред...
Мақтамақшы болсаң, сақиды мақта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуді асыра мақтау қажет болса, оның шын жомарттығын, қолы ашықтығын мадақта деген ойды...
Тіл сырласар,
Өсек сыбырласар.
Өсек сыбырласар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілдің екі түрлі қызметін салыстырады. Жақсы сөз, шынайы әңгіме адамды сырласуға, ой бөлі...
Атқан жерде оқ қалар,
Айтқан жерде сөз қалар.
Айтқан жерде сөз қалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: оқ атылған жерде оның ізі қалады, ал айтылған сөз де бос кетпей, елдің...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.