Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Тілеп алған бөгелек,
Өзіңе де сол керек.
Өзіңе де сол керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз әрекетінің, таңдауының салдарын өзі тартатынын меңзейді. «Тілеп алған бөгелек»...
Бұқаның арамзасы бұзау арасында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бұқаға ұқсайтын, бірақ мінезі нашар, қыңыр не зиянды малдың бұзауларды...
Ұялған сыбағасынан құр қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам ұялып, өз сыбағасын алуға батылы жетпей қалса, тиесілі үлесінен а...
Жақсыдан жақсы туса -
Елдің шынары.
Жаманнан жақсы туса -
Елдің шырағы.
Елдің шынары.
Жаманнан жақсы туса -
Елдің шырағы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адамның ұрпағы да жақсы болып өссе, ол елге биік тірек, үлкен мәр...
Керуен көркі - нармен,
Батыр керкі - армен.
Батыр керкі - армен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: керуеннің сәні мен салмағы нар түйемен көрінеді, ал батырдың шын көркі...
Есепші болмай, бай болмас,
Есер болмай, ер болмас.
Есер болмай, ер болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі — байлық кездейсоқ келмейді, оны есеппен, ұқыппен, оймен...
Қабағы жаманның
Сабағы жаман.
Сабағы жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы қабағы, мінез-құлқы мен ішкі болмысы бір-бірімен тығыз байланысты екенін б...
Жалақ кісі тілінен жазар,
Таз кісі қолынан жазар.
Таз кісі қолынан жазар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі мен ісіне қарай қоғамдағы орнын, қадірін түсіндіреді. Тура мағынасында: жа...
Көңіл - дария, көз - найза.
**Негізгі мағынасы** Көңіл — адамның ішкі әлемі, сезімі мен ойын сыйғызған терең дарияға теңеледі. Ол шексіз, тұңғиық, к...
Талаптының тоқпағы тасқа шеге қағады.
**Негізгі мағынасы** Талапты, жігерлі, табанды адам алған бетінен қайтпайды. Мақалдың тура мағынасында тоқпақтың күшімен...
Батырдың бір ісі тентек,
Қорқақтың екі ісі тентек.
Қорқақтың екі ісі тентек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батыл адам мен қорқақ адамның іс-әрекетін салыстырады. Батыр кейде асығыстықпен немесе қа...
Әйел асқақтаса, жылайды,
Еркек асқақтаса, құлайды.
Еркек асқақтаса, құлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды, әсіресе ер мен әйелді, кішіпейіл болуға шақырады. Тура мағынасында «асқақтау» — ө...
Құлды мақтайын десең алысқа сат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құлды асыра мақтай бастасаң, оның құнын көтеріп, алысқа сатып жіберуг...
Шоқ қайдан болса, жылу содан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: шоқ қай жерде болса, жылу да сол жерден тарайды. Астарлы мағынасы: қанд...
Түйе жүктен қашып құтылмас,
Ат арбадан қашып құтылмас.
Ат арбадан қашып құтылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе жүк арқаламай, ат арба тартпай жүре алмайды, яғни өзіне жүктелген...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.