Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.7K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Бәрі жеген бөксемді иттен неге аяйын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өз сыбағасын, үлесін өзі жеп қойған адам енді қалғанын итке қимаған кү...
Кедейге көтере алмастай бас береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамға көтере алмайтын ауыр жүк, яғни шамасынан тыс міндет немес...
Мал айдаса - жаудікі,
Ысқырса - желдікі.
Ысқырса - желдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: малды айдап әкетсе, ол жаудың олжасы болып кетеді; ал тек ысқырып, бос...
Бұлбұл болып қырылдағанша,
Шымшық болып шырылда.
Шымшық болып шырылда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз шамасын біліп, табиғатына сай іс қылуды ескертеді. Тура мағынасында бұлбұлдың ә...
Аштың ақылы болмас,
Тоқтың қайғысы болмас.
Тоқтың қайғысы болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аш адамның ойы да, шешімі де толық болмайтынын меңзейді. Аштық адамды әлсіретіп, сабырын...
Сусыз жердің шөбі аясыз,
Ұлсыз елдің малы аясыз.
Ұлсыз елдің малы аясыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — суы жоқ жерде шөптің көктемей, күйзеліп өсуі; ал ұл жоқ елде малдың қо...
Бектің ұлы шабырдан жығылса,
тұлпарға мінгізеді.
тұлпарға мінгізеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мәртебелі, дәулетті не ықпалды адамның баласы аттан құлап қалса, оны жа...
Аш көп жер, ашулы көп сөйлер.
**Негізгі мағынасы** Аш адам тоқ адамның тыныштығын сезе алмайды: қарны ашқанда адам сабырынан тайып, көңіліне алғанын...
Сынық ине, сыдырым таспа бермес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сынық ине де, сыдырым таспа да дұрыс іске жарамайды. Астарлы мағынасы —...
Ит не жесе, соны құсады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішіне не сіңсе, соның сыртқа шығатынын білдіреді. Тура мағынасында ит не жесе, ке...
Халыққа түзелмеген,
Қалыпқа да түзелмейді.
Қалыпқа да түзелмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам көпшілікке, елге, ортаға икемделмесе, белгілі бір тәртіп пен қ...
Қайратсыз қорқақ мақтаншақ.
**Негізгі мағынасы** Қайратсыз қорқақ мақтаншақ деген мақал шын күш пен іс жүзіндегі батылдық жоқ адамның көбіне сыртта...
Ұялған тек тұрмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ұялшақтықтан немесе қысылғандықтан қарап қалмай, әрекетке көшуі керек екенін білд...
Шуда жіптен бау таққан жейдең құрысын,
Сары майдан дәметкен кеудең құрысын.
Сары майдан дәметкен кеудең құрысын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашкөздік пен орынсыз дәметуге қарғыс-тілек түрінде айтылған. Тура мағынасында «жіптен бау...
Ескісіз жаңа болмас,
Жамансыз жақсы болмас.
Жамансыз жақсы болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде жаңа нәрсенің бәрі ескінің жалғасы екенін білдіреді. Яғни, бүгінгі жақсы, жаңа жет...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.