Түйе жүктен қашып құтылмас,
Ат арбадан қашып құтылмас.
«Түйе жүктен қашып құтылмас, Ат арбадан қашып құтылмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе жүк арқаламай, ат арба тартпай жүре алмайды, яғни өзіне жүктелген міндеттен қашса да, одан толық құтыла алмайды. Астарлы мағынасы — адам да жауапкершіліктен, еңбек пен міндеттен жалтара алмайды. Әркім өзіне тиесілі істі атқаруы керек, өйткені міндеттен қашу мәселені шешпейді, қайта көбейтеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы түйе — ауыр жүк көтеретін төзімді жануардың, ал ат — арбаға жегілетін еңбекқор көліктің бейнесі. Жүк пен арба — өмірдегі міндет, еңбек, жауапкершілік символы. Халық түйе мен атты мысалға алып, «табиғи қызметінен қашқан жануар болмайтыны сияқты, адам да өз парызынан бас тарта алмайды» деген ойды жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, отбасы қамы сияқты міндеттерде қолданылады. Мысалы, студент тапсырмасын кейінге қалдырып жүрсе, оның орны бәрібір толуы керек. Сол кезде «түйе жүктен қашып құтылмас» деп, істі уақытында орындауға шақырады. Мақал адамды жалқаулықтан сақтап, жауапкершілікке тәрбиелейді.
At arbadan qashyp qutylmas.