Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Өзің жатық болсаң,
Ішкенің қатық болар.
Өзің қиық болсаң,
Ішкенің сұйық болар.
Ішкенің қатық болар.
Өзің қиық болсаң,
Ішкенің сұйық болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз мінезі мен ішкі қалпы өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Егер адам сабырлы,...
Бар мақтанса табылар,
Жоқ мақтанса шабылар.
Жоқ мақтанса шабылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бар нәрсесі, дәулеті, мүмкіндігі бар адам мақтанса, оның сөзіне лайық...
Бұрын шыққан құлақтан
Кейін шыққан мүйіз артық.
Кейін шыққан мүйіз артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың құлағы ерте көрінеді, ал кейін шығатын мүйіз одан биігірек, ірі...
Балықтың да сегіз қанаты бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, өйткені балықтың шын мәнінде қанаты болмайды. Ал астарлы мағ...
Жаманға олжа түссе,
Үлесе алмай көпке түседі.
Үлесе алмай көпке түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман, яғни пиғылы бұзық, сараң не әділетсіз адамға олжа, табыс немесе артық дүние түссе,...
«Құлқуалламен» қойды құртты,
«Ассалаумен» асты құртты,
Енді жан-жағын қармауды шығарды.
«Ассалаумен» асты құртты,
Енді жан-жағын қармауды шығарды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екіжүзді, сырттай діндар көрініп, іштей пайда көздейтін адамды әшкерелейді. «Құлқуалламен...
Бақыты жоқ адамға,
Бадырайған көз береді.
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз береді.
Бадырайған көз береді.
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бақыты жоқ, жолы болмай жүрген адамға көзге көрінерлік ешқандай нақты...
Дүние тегіс болғанша,
Жігітке бір іс болады.
Жігітке бір іс болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: дүниенің бәрі біркелкі, мінсіз болып кетпейді; адам өмірінде әрдайым бі...
Көктегі жұлдыз жиылса,
Бірден туған Айдай жоқ.
Өңкей жарлы жиылса,
Жалғыз үйлі байдай жоқ.
Бірден туған Айдай жоқ.
Өңкей жарлы жиылса,
Жалғыз үйлі байдай жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аспанда қанша жұлдыз көп болса да, олардың бір өзі Айдай көркем де жар...
Ер - ырыстың кепілі.
**Негізгі мағынасы** «Ер - ырыстың кепілі» деген мақал ер азаматтың отбасы мен ел ішіндегі жауапкершілігін жоғары қояды....
Тұрмыс түзетер ойыңды,
Ойың түзетер бойыңды.
Ойың түзетер бойыңды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірі мен мінезі бір-біріне тығыз байланысты екенін айтады. Тұрмыс жақсарса, адам...
Шексіз оқу болса да, тексіз оқу жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — оқу мен үйренудің шегі жоқ, адам өмір бойы білім ала береді. Астарлы м...
Әл керек, айбар керек,
Әлсіз айбар неге керек?
Әлсіз айбар неге керек?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның күші болмаса, сыртына шығарған айбыны да бос сөз. Астарлы мағы...
Көзді ұялу үшін берген.
**Негізгі мағынасы** «Көзді ұялу үшін берген» деген мақал адамның жан дүниесіндегі ізеттілік пен әдептілікті білдіреді....
Ашу қысқан адам Аллаға ала көзбен қарайды.
**Негізгі мағынасы** Ашу адамның ақылын тұмандандырып, сабырын жоғалтады. Ашуға берілген жан өз жағдайын дұрыс бағаламай...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.