Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Көш-қоныңды білмейді,
Қоңы семіз түйелі.
Қоңы семіз түйелі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шынайы жай-күйін сыртқы көрінісіне қарап тануға болмайтынын меңзейді. Тура мағына...
Жасында ұрыншақ - қартайғанда сүріншек.
**Негізгі мағынасы** «Жасында ұрыншақ - қартайғанда сүріншек» деген мақал адамның жас кезіндегі мінезі мен әдеті қартай...
Жаман жасаққа қарамайды,
Желінсау қосаққа қарамайды.
Желінсау қосаққа қарамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман, сапасыз жасақ өз міндетін дұрыс атқармайды; желінсау сиыр да қос...
Қой көрмеген көргенсіз қуалап жүріп өлтірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірден, істің жөн-жосығынан хабары жоқ, тәжірибесі аз адам қолына бір іс түссе, оны дұры...
Жаманның малы үйінде күйеді,
Жақсының малы жиында күйеді.
Жақсының малы жиында күйеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы мен жаман адамның айырмасын салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында: жаман адамның м...
Еріншекке күнде ертең.
**Негізгі мағынасы** «Еріншекке күнде ертең» мақалы жалқау адамның ісін бүгінге емес, үнемі ертеңге ысыра беретінін біл...
Тұнық суда түлен туады.
**Негізгі мағынасы** Тұнық суда түлен туады деген мақалдың тура мағынасы — таза, мөлдір суда ерекше жәндік не тіршілік...
Ілгері басар жасты
Кертартпа кәрі қайтарады.
Кертартпа кәрі қайтарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жастардың табиғаты алға ұмтылғыш, жаңалыққа құмар, іске бейім болатынын айтады. Ал кертар...
Татқан да бір, тойған да бір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аз ғана нәрсе жеп көрсең де, толық тойсаң да, адам үшін дәмнің өзі бір...
Жақсы адам алтын басын еңкейтеді,
Жаман адам жаман артын тоңқайтады.
Жаман адам жаман артын тоңқайтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы мен жаманды салыстырып тұр. Тура мағынасында «алтын басын еңкейту» — адамның өзінен...
Тоғышардың ту қойы қысыр қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тоғышар, яғни енжар, жалқау, әрекетсіз адамның қолындағы ту қой да қыс...
Түйе жаман, тоқтамайды,
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жаман болса, арба ілгері жүрмей, жолда көп бөгеледі; ал өз арбасы...
Ақсақ ит сау иттен сауға сұрайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсақ ит сау иттен «сау», яғни жәрдем, көмек сұрайды. Астарлы мағынасы...
Жабағы - тай деп қорлама,
Жолға шықса, ат болар.
Жолға шықса, ат болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды немесе кішкентай, әлсіз көрінетін нәрсені төменсітуге болмайтынын айтады. Тура мағ...
Жүйрік шабан болады,
Мойнынан жал кетсе.
Жақсы жаман болады,
Қолынан мал кетсе.
Мойнынан жал кетсе.
Жақсы жаман болады,
Қолынан мал кетсе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік аттың мойнындағы жалы түссе, сәні мен көркі кеміп, шабан атқа ұқ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.