Шексіз оқу болса да, тексіз оқу жоқ.
«Шексіз оқу болса да, тексіз оқу жоқ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Оқудың шегі жоқ, адам өмір бойы үйрене береді, бірақ тексіз, яғни түбі, негізі жоқ білім болмайды. Әр білімнің бастауы бар: ол ұстаздан шәкіртке, ата-бабадан ұрпаққа жалғасып келеді, жаңа білім ескінің үстіне қаланады. Негізсіз білім құмға салған үйдей тұрақсыз. «Тексіз» сөзін «тәрбиесіз, көргенсіз» деп алсақ, тағы бір ой шығады: тәрбиесі жоқ адамның оқуы шын оқу емес.
Образдар мен теңеулер
«Шексіз — тексіз» ұйқасы мақалдың өзегі: бір дыбыс қана өзгеріп, мағына шексіз кеңдіктен түп-тамырға ауысады. Тек — түп, ата-тек, шыққан тамыр. Қазақ үшін тегін білу — жеті атасын білу, өз түбін ұмытпау. Ағаштың бұтағы көкке қанша жайылса да, тамырсыз тұрмайды: білім де солай, қанша кеңейсе де, түбіне сүйенеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ұстаздар білімнің негізін, әліппе мен ережені тиянақты үйренуге шақырғанда айтады. Ана тілін, тарихты, ата-баба мұрасын оқудың маңызын айтқанда да қолданылады. Байыпты, ақыл айту интонациясында. Мысал: «Ағылшыншаны жақсы білесің, бірақ ана тіліңді ұмытпа. Шексіз оқу болса да, тексіз оқу жоқ».
Қолданылу жағдаяттары
— Шежіре жинап жүрген ақсақал немерелеріне ата-тектің тарихын айтып, әңгімесін мақалмен аяқтайды.
— Математика үйірмесінде ұстаз күрделі есепке асығатын балаға алдымен көбейту кестесін бекітуді тапсырып, мақалды айтады.
Мақалдағы сөздер
тексіз — Тегі, тәрбиесі жоқ; ата-анадан өнеге көрмеген, әдепсіз, көргенсіз. Тура мағынасында — арғы тегі белгісіз, тұқымы жаман.…