Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.9K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Елді сөкпе, кенді төкпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің, жұрттың абыройын орынсыз жамандамауды ескертеді. «Елді сөкпе» дегені — өз халқыңды...
Өткеннің үлгілі сөзін жатта,
Көңіліңе ой салады әр уақытта.
Көңіліңе ой салады әр уақытта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өткен ұрпақтың айтқан өнегелі, тәжірибелі сөздерін ұмытпай, жадыңда сақта деген ойды білд...
Өріске қарай мал өсер,
Өзенге қарай тал өсер.
Өзенге қарай тал өсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — мал өріске барса, жақсы жайылып семіреді; тал өзенге жақын өссе, суы...
Ұстамен жақын болсаң ,
Мүйіз кесерін аларсың .
Мүйіз кесерін аларсың .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам кіммен араласса, соның әсерін алатынын білдіреді. Тура мағынада ұстамен жақын жүрген...
Түкіргеннің де түбі бар.
**Негізгі мағынасы** Түкіргеннің де түбі бар деген мақал әр істің, әр әрекеттің салдары болатынын білдіреді. Тура мағына...
Жақсы жүрген жерін мақтап жүрер,
Жаман жүрген жерін даттап жүрер.
Жаман жүрген жерін даттап жүрер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі мінезі мен ниетін көрсетеді. Жақсы адам қай жерде жүрсе де, сол жердің жақс...
Адам шыдағанға құрыш шыдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, адам төзген ауырлыққа тіпті құрыш сияқты берік заттың өзі шыда...
Ақымақ атқа мінсе,
Өзін төре санар.
Өзін төре санар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мансапқа, билікке не жақсы орынға кенелген кейбір ақылсыз адамның өзін тым жоғары ұстап,...
Дөңгелектің шегі жоқ,
Кеңкелестің тегі жоқ.
Кеңкелестің тегі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: дөңгелектің шеті болмайды, яғни ол үздіксіз айналып жүреді. Астарлы мағ...
Сыбыр-сыбыр ойды бұзады,
Құрттаған қой қойды бұзады.
Көңілі бөлек өкпешіл адам,
Дауласам деп тойды бұзады.
Құрттаған қой қойды бұзады.
Көңілі бөлек өкпешіл адам,
Дауласам деп тойды бұзады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал алауыздық пен ұсақ реніштің түбінде үлкен істі де бүлдіретінін ескертеді. Тура мағынасынд...
Өзіңді олжалатпай,
Өзгені олжалай алмайсың.
Өзгені олжалай алмайсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өзіңе пайда түсірмей, өзгені де олжалы ете алмайсың. Астарлы мағынасы:...
Аштан өлген кісінің моласы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аштықтан қаза болған адамға мола да тұрғызылмауы мүмкін деген ауыр шын...
Тіл - қақпа баққан ашулы арыстан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілдің өте қуатты, әрі қауіпті құрал екенін білдіреді. Адамның айтқан сөзі орынды болса...
Аңшы қанша айла білсе,
Аң сонша жол білер.
Аң сонша жол білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аңшы қанша айла-тәсіл қолданса, аң да сонша қашу, тығылу, сақтану жолда...
Айналдырған ауру алмай қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамды айналдырып, шыр айналдыратын ауру ақыры жеңіп тынады. Астарлы м...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.