Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Сұңқар самғауын біледі,
Жапалақ жалбауын біледі.
Жапалақ жалбауын біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әркімнің өз табиғатына, қабілетіне және дағдысына сай әрекет ететінін білдіреді. Сұңқар —...
Тілге шешен, іске мешел.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге жүйрік, сөйлегенде орақ тілді, шешен адамды іс жүзінде әлсіз, әрекетке келгенде дәр...
Ердің аты көлдей, өзі шөлдей.
**Негізгі мағынасы** Ер азаматтың аты мен даңқы сырт көзге көлдей үлкен, кең көрінгенімен, өз басы кедей, таршылықта өмі...
Балаға байқап сөйлесең, ақылыңа көнер,
Байқамай шет сөйлесең, көп ішінде өлер.
Байқамай шет сөйлесең, көп ішінде өлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал баламен сөйлескенде өте сақ, ойланып сөйлеу керек екенін білдіреді. Балаға жұмсақ, байыпп...
Ұры өле-өлгенше ақпын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік пен екіжүзділіктің ешқашан арылмайтынын меңзейді. Ұры өз ісінің теріс екенін біле...
Жақсыға бәс жетпес.
**Негізгі мағынасы** «Жақсыға бәс жетпес» деген мақалдың тура мағынасы — жақсы, ізгі, мінезі көркем, сөзі мен ісі үйлес...
Асыл айнымас, алтын шірімес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша асыл зат та, алтын да уақыт өте бұзылмайды, сапасын жоғалтпайды....
Білмеген мың пәлеге тұтылар,
Білген мың пәледен құтылар.
Білген мың пәледен құтылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: білмеген адам қауіпті нәрсені аңғармай, сан қилы қиындыққа душар болады...
Әдеп - ар жемісі,
Ұят - адамдық белгісі.
Ұят - адамдық белгісі.
**Негізгі мағынасы** Әдеп — адамның ішкі мәдениетінен, тәрбиесінен, көрген өнегесінен туатын қасиет. Ал ар — адамның нам...
Ақшасыз қалаға шықпа,
Қарусыз далаға шықпа.
Қарусыз далаға шықпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды кез келген іске алдын ала дайын болуға шақырады. Тура мағынасында: қалаға шықсаң,...
Асыл әйел - әрі еркек, әрі қатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асыл, ақылды, қайратты әйелдің отбасындағы орны ерекше екенін білдіреді. Тура мағынада о...
Ұялмаған өлеңші болады.
**Негізгі мағынасы** «Ұялмаған өлеңші болады» деген мақалдың тура мағынасы — ұялмай, тайсалмай сөйлеген адам өлең айтып...
Жаман өз үйіне өзі қонақ.
**Негізгі мағынасы** «Жаман өз үйіне өзі қонақ» деген мақал адамның өз орнын, өз үйін, өз тіршілігін жатсынбай, керісін...
Лұқпан мың жасаған.
**Негізгі мағынасы** «Лұқпан мың жасаған» деген сөз ұзақ ғұмыр, мол тәжірибе және өмірдің талай сынын көрген даналық ту...
Ақырын айтқан ақыл сөз,
Асыл нәрсе бергендей.
Ақырын айтқан қатты сөз,
Қолға кірген шеңгелдей.
Асыл нәрсе бергендей.
Ақырын айтқан қатты сөз,
Қолға кірген шеңгелдей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді қалай айту керегін үйретеді. Ақыл сөзді жай, сабырмен, жұмсақ жеткізсең, ол адамға...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.