Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жалқаулық - жаман ауру.
**Негізгі мағынасы** Жалқаулық — адамның бойындағы ең зиянды мінездердің бірі. Мақал тура мағынасында оны «ауру» деп ата...
Сыпырғышың жаман болса, шаңға өкпелеме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның істі дұрыс атқармауынан туған кемшілікті сырттан іздемеуді үйретеді. Тура мағынад...
Көп аз қылған зорлығын айтады,
Аз көп көрген қорлығын айтады.
Аз көп көрген қорлығын айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің азға істеген зорлығы да, аздың көптен көрген қорлығы да сөз бол...
Өтірікші алдымен өзін алдар.
**Негізгі мағынасы** Өтірік айтқан адам ең алдымен өзіне зиян келтіреді. Ол жалған сөзге үйреніп, шындықты бұрмалаған са...
Еркек дауысты қатында ұят болмас,
Әйел дауысты еркекте қуат болмас.
Әйел дауысты еркекте қуат болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер мен әйелдің табиғи болмысына сай мінез-құлқы мен дауыс, жүріс-тұрыстағы жарасымын меңз...
Жанашырыңыз жоқ болса,
Жатпен жалғыз жүрмеңіз.
Қоштаушыңыз жоқ болса,
Біле тұра білмеңіз.
Жатпен жалғыз жүрмеңіз.
Қоштаушыңыз жоқ болса,
Біле тұра білмеңіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сүйенер жан, ақыл қосар тірек болмаса, кез келген істі оңайлықпен бастама, әсіресе...
Ит - адамның құлағы.
**Негізгі мағынасы** Ит – адамның сенімді серігі, күзетшісі, сақшысы деген ойды білдіреді. Тура мағынада ит үйді бағып,...
Тезек терсең теңіңмен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тезек теру сияқты қарапайым істі де өзіңмен шамалас адаммен бірге істе...
Атымды ата да, сыбағамды итке сал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің атын атап, соған тиесілі сыбағаны итке беру. Астарлы мағынасы:...
Барлық не жегізбес,
Жоқтың не дегізбес.
Жоқтың не дегізбес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның қолында бар молшылық болса, ол бәрін жегізеді, яғни қалағаныңд...
Құдай жүгіртпегенді
Бұзау - жүгіртеді.
Бұзау - жүгіртеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Құдай адамды бір іске өзі жетелемесе де, кейде кішкентай ғана себеп үл...
Көрген асты көргенсіз қызғанады.
**Негізгі мағынасы** Көрген асты көргенсіз қызғанады деген мақалдың тура мағынасы — біреудің дайындаған, көріп тұрған ас...
Қызмет қыл да, міндет қыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға істеген ісін жай ғана амал ретінде емес, жауапкершілікпен атқаруды үйретеді. «Қызм...
Енең болмаса да, инең болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — енең болмаса да, инең болсын, яғни әйелдің үй шаруасына керекті азын-а...
Бақыты жоқ адамға,
Бадырайған көз береді.
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз береді.
Бадырайған көз береді.
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бақыты жоқ, жолы болмай жүрген адамға көзге көрінерлік ешқандай нақты...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.