Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Көргенсіз десе кек тұтпа,
Көргеніңнен көрмегенің көп.
Көргеніңнен көрмегенің көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға айтылған ескертуді, сын мен кемшілікті ауыр көрмеуді үйретеді. Біреудің «көргенсіз...
Көнектен шошынған бие оңбас,
Төсектен шошынған ер оңбас.
Төсектен шошынған ер оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қорқақтық пен орынсыз үркуді сынайды. Тура мағынасында: көнектен шошыған бие де, төсектен...
Тәуекелдің көңілі тоқ.
**Негізгі мағынасы** Тәуекел еткен адам іштей бекем болады, себебі ол шешім қабылдап, әрекетке көшті. Бұл мақалдың тура...
Шайтанға сенген бақсыны тыңдағанша,
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жалғанға ермей, ақиқатқа жүгінуді үйретеді. Біреудің сөзі қанша әсерлі болса да, е...
Жақсыны мақтасаң сақтанады,
Жаманды мақтасаң қомданады.
Жаманды мақтасаң қомданады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз мақтаудың зиянын ескертеді. Жақсы адамды тым асыра дәріптесең, ол өзін жет...
«Болдым» дегеннің,
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға «болдым, толдым» деп өзіне тым сеніп, тоқмейілсуге болмайтынын ескертеді. Тура мағ...
Қубас айғыр құлынын талайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қубас, яғни жасы ұлғайып, қуаты қайтқан айғыр өз құлынын да теуіп, шетт...
Молда білгенін оңиды,
Қарға көргенін шоқиды.
Қарға көргенін шоқиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бойындағы дағды мен үйренген әдеті қайталанып отыратынын білдіреді. Молда білгені...
Ханның екі сөйлегені - өлгені.
**Негізгі мағынасы** «Ханның екі сөйлегені - өлгені» деген мақал басшы адамның сөзі бір, уәдесі берік болуы керек екені...
Әлсіз ат - сүріншек,
Ақымақ адам - еріншек.
Ақымақ адам - еріншек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен мінезді салыстырып, әлсіздік пен кемшіліктің салдарын көрсетеді. Тура мағынасынд...
Ер айтпас, айтса қайтпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің сөзіне берік, уәдесіне тұрақты болатынын білдіреді. Тура мағынасында: нағыз е...
Сыпайы тоңбай қалтырайды.
**Негізгі мағынасы** Сыпайылық — адамның көркі, мәдениетті мінездің белгісі. Бірақ бұл мақал тура мағынада емес, астарлы...
Алпысқа келген адамның
Алты түрлі реңі.
Айнымайды жылқының
Торысы мен күреңі.
Алты түрлі реңі.
Айнымайды жылқының
Торысы мен күреңі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам жасы ұлғайған сайын түрі де, қалпы да өзгеретінін айтады. Тура мағынасында алпыстан...
Көтере алмасаң, қоса арқала.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер бір жүкті жалғыз көтере алмасаң, оны бірге көтер. Астарлы мағынас...
Жақсының үйі түссе, күйі түседі,
Жаманның үйі түссе, миы түседі.
Жаманның үйі түссе, миы түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның үйіне түскен қонаққа деген қарым-қатынасын салыстырады. Жақс...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.