Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.1K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Батырды «бәрекелді» өлтіреді.
**Негізгі мағынасы** «Батырды «бәрекелді» өлтіреді» деген мақал тура мағынасында батырды бір ауыз сөз өлтіреді дегенді...
Ит басына іркіт төгілген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің басына іркіттің төгілуі, яғни лайықсыз жерге бағалы немесе пайда...
Қауіп қайдан болса, қатер содан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қауіп-қатерді қай жерден сезсе, дәл сол жақтан сақтану керегін ескертеді. Яғни қай...
Көп ішінде жоқ болсаң,
Мін тағылар басыңа.
Мін тағылар басыңа.
**Негізгі мағынасы** Көптің ішінде көрінбей, ісіңмен де, сөзіңмен де орын таба алмасаң, ел арасында мін тағылуы мүмкін....
Жақсы жұмыс жанға тыныш.
**Негізгі мағынасы** Жақсы істелген жұмыс адамның көңілін орнықтырып, жанын тыныштандырады. Адам өз еңбегін шын ықыласпе...
Сылбырдың аты шылбырына сүрінер.
**Негізгі мағынасы** Сылбыр, салғырт адам өз ісіне ұқыпсыз болады, сондықтан бөгет пен қиындықты сырттан емес, көбіне өз...
Оспадардың ойыны бұзық.
**Негізгі мағынасы** Осы мақал адамның мінезі көрген жерде ойын да, ісі де бұзылатынын білдіреді. Тура мағынада, әдепсі...
Көзіне мақтама, сыртынан даттама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бағасын асыра мадақтауға да, сыртынан жамандауға да болмайтынын ескертеді. Яғни,...
Сұңқар көптен шығады,
Тұлпар топтан шығады.
Тұлпар топтан шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыран құс сұңқар да, жүйрік ат тұлпар да көптің арасынан дараланып шығ...
Көз көрмей, көңіл сенбес.
**Негізгі мағынасы** Көзбен көрмейінше, көңілдің, яғни адамның ішкі сенімі толық орнықпайды деген ой айтылады. Бұл мақал...
Әлсіз ат - сүріншек,
Ақымақ адам - еріншек.
Ақымақ адам - еріншек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен мінезді салыстырып, әлсіздік пен кемшіліктің салдарын көрсетеді. Тура мағынасынд...
Сөзге тұру - ерлік,
Сөзді жұту - қорлық.
Сөзді жұту - қорлық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: айтқан сөзіңде тұру, уәдеде беріктік таныту — ердің ісі; ал берген сөз...
Қураған терек құлап тынады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қурап, қуаты кеткен терек ақырында құлап, өз тіршілігін тоқтатады. Аст...
Қазанат қамшы салдырмайды.
**Негізгі мағынасы** «Қазанат қамшы салдырмайды» деген мақалдың тура мағынасы — жүйрік, бапты атқа қамшы жұмсаудың қаже...
Ақыл қонбаған жігітке,
Бақыт та қонбайды.
Бақыт та қонбайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылы толыспаған, ойланбайтын, жауапсыз жігіттің баққа да, ырысқа да оңай жете алмайтынын...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.