Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Біреуге бата, біреуге қате тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір оқиға, бір әрекет немесе бір сөз әр адамға әртүрлі әсер етеді: бір...
Жерді тамшы, ерді қамшы ширатады.
**Негізгі мағынасы** Жер де, адам да әрекет пен ықпал арқылы жетіледі деген ой айтылады. Тура мағынасында жерге түскен т...
Арба иесі - күпшек,
Киіз иесі - білек.
Киіз иесі - білек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арбаның күпшегін, киіздің берік болуы иесіне байланысты. Астарлы мағын...
Тілмен тікен де алады.
**Негізгі мағынасы** «Тілмен тікен де алады» деген мақал сөздің күші өте зор екенін білдіреді. Тура мағынасында тіл — сө...
Өз елінде шекпен пішпеген
Кісі елінде мақпал пішеді.
Кісі елінде мақпал пішеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз елінде, өз ортасында қабілетін таныта алмаған адам жат жерде бірден үлкен жетістікке ж...
Түлкінің өз терісі өзіне жау.
**Негізгі мағынасы** «Түлкінің өз терісі өзіне жау» деген мақал адамның өз мінезі, айласы не қылығы ақырында өз басына...
Тіл - ойдың шындығы.
**Негізгі мағынасы** Тіл адамның ішкі ойын сыртқа шығаратын құрал болғандықтан, адамның шын ниеті мен шынайы көзқарасы к...
Тілді ноқталасаң, басың сақталады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілге ие болу, сөзді ойланып айту адамның өзіне қорған екенін білдіреді. Тура мағынасында...
Ердің құны - жүз түйе,
Көздің құны - елу тайлақ.
Көздің құны - елу тайлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның екі қымбат мүшесін салыстыру арқылы айтылған. Тура мағынасында ер адамның құны өт...
Мойнында - қосақ, артында - тіркеу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы малдың мойнында қосақ, артында тіркеу бар екенін білдіреді. Астарлы мағы...
Ақымақтың айтқаны келмейді,
Сандырағы келеді.
Сандырағы келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақымақ адамның сөзі шындыққа, жүйелі ойға негізделмейтінін білдіреді. Оның айтқаны көбіне...
Суға сиген - атасының сақалына сиген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің оғаш, әдепсіз, орынсыз әрекеті түптеп келгенде өзіне ғана емес, ең жақынына да к...
Жаңбырлы болса - жердің ырысы,
Жақсы туса - елдің ырысы.
Жақсы туса - елдің ырысы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаңбыр жауса, жер нәр алып, ылғалға қанығып, егін көктейді; ал жақсы ад...
Мың күн жанған шырақ бір күн сөнеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұзақ уақыт жанып тұрған шырақтың да бір күні сөніп қалатыны. Астарлы ма...
Найзағай көп болса, жаңбыр аз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — найзағай жиі жарқылдаса да, жаңбырдың көп жаумауы мүмкін. Астарлы мағы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.