Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.9K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Жақсынық жақсылығын айт,
Нұры тасысын.
Жаманның жамандығын айт,
Құты қашсын.
Нұры тасысын.
Жаманның жамандығын айт,
Құты қашсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезін дұрыс бағалауға шақырады. Жақсы адамның жақсы ісін айтып, оны мадақтау керек...
Мақтаншақ қысыр сиыр сауады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның орынсыз мақтануы бос сөз екенін білдіреді. Тура мағынада қысыр сиырдан сүт шықпай...
Өгізді қойшы - өлген қойшы,
Жеп болғанда көрген қойшы.
Жеп болғанда көрген қойшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің малын бағып жүрген қойшының салғырттығы салдарынан өгіз де, қ...
Көз көруге, құлақ естуге тоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның танымға, көріп-білуге, естіп-үйренуге деген құштарлығын білдіреді. Тура мағынасын...
Тіл сүйексіз, ерін жиексіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің өте өткір, әрі тоқтаусыз болатынын білдіреді. Тілдің сүйегі жоқ болғандықтан, ол...
Сақылардан сұлтан ал,
Құтпан жалдан ұлтан ал,
Пат құндыздан ұлпан ал.
Құтпан жалдан ұлтан ал,
Пат құндыздан ұлпан ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы белгіден гөрі заттың, жануардың немесе адамның шын бағасын, жарамдылығын таны деге...
Қысыр сөзде қырсық көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бос, мазмұнсыз, орынсыз сөздің пайдасынан зияны көп екенін білдіреді. Тура мағынасында «қ...
Жақсы атын мақтар,
Жаман қатынын мақтар.
Жаман қатынын мақтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адамды оның ісі мен абыройы мақтатады, ал жаман адам өз кемшілігі...
Жүректің жолы ыстық,
Білектің жолы суық.
Білектің жолы суық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға істің нәтижесін күшпен емес, ниет пен жүрек жылуымен жасау керек екенін меңзейді....
Сараңға мал қайғы,
Сардарға жан қайғы.
Сардарға жан қайғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң адамның ойы мен уайымы мал-мүлікке, дүние жинауға байланып қалатынын білдіреді. Ол...
Қатын ашуланса қатты айтар,
Бала ашуланса бетін қайтар.
Бала ашуланса бетін қайтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуға берілген адамның сөзі де, ісі де өзгеріп кететінін ескертеді. Тура мағынасында әйел...
Жабу қисың емес, түйе қисық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай жаман көрінген нәрсені орынсыз кінәламау керек дегенді білдіреді. Тура мағынасы б...
Әулие де қасындағысын қолдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тіпті әулие, яғни өте қасиетті, биік рухани деңгейдегі адам да қасында...
Бір басқа - бір көз.
**Негізгі мағынасы** «Бір басқа - бір көз» деген мақал адамға керегі өз орнымен берілетінін, әр нәрсенің жұбы, өлшемі, ш...
Ғашықтық ханды да,
Қараны да теңестіреді.
Қараны да теңестіреді.
**Негізгі мағынасы** Ғашықтық адамның әлеуметтік дәрежесіне, байлығына не мансабына қарамайды. Махаббат келген жерде хан...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.