Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.3K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Жаманға жалынғанша,
Жатта жаныңды қарман.
Жатта жаныңды қарман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өзін қадірлеуге, арын сақтауға шақырады. Тура мағынасында, жаман адамнан көмек сұ...
Бай болайын деген жігіт айырбасшыл,
Адам болайын деген жігіт қарындасшыл.
Адам болайын деген жігіт қарындасшыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас жігіттің болашақтағы бағытын екі түрлі мінезбен өлшейді. «Бай болайын деген жігіт айы...
Қарыздыда иман жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Қарыздыда иман жоқ» деген мақал қарызын қайтармай, біреудің ақысын жеп жүрген адамда адамгершілік...
Көлбақаға күнде той.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көлбақаға күнде той, яғни оның тіршілігіне сай орта үнемі берекелі, жа...
Өзің таппаған дүниенің қадірі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Өзің еңбектеніп, өз қолыңмен таппаған нәрсенің қадірі онша білінбейді. Адам өзі тер төгіп, уақыт п...
Әркім сүйгеннің құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жүрек қалауына берілетінін білдіреді. Тура мағынасында, әркім өзі жақсы көрген, ұ...
Шабысы жоқ төбелден,
Терісі кең жабы артық.
Терісі кең жабы артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік те шапшаң емес, шаба алмайтын төбелден гөрі, тұрмысқа төзімді, ж...
Шын сөз - бал, өтірік сөз - жуа.
**Негізгі мағынасы** Шын сөз адамның жанын жадырататын, көңілге жағатын тәтті нәрсеге теңеледі. Өйткені шындық сенім туд...
Сараң - саңырау.
**Негізгі мағынасы** «Сараң - саңырау» мақалының тура мағынасы болмайды, ол астарлы сөз. Мұнда сараң адамды саңырауға т...
Пейілі жаман кісіден күседі,
Өз асын өзі жасырып ішеді.
Өз асын өзі жасырып ішеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен пейілінің қандай екенін танытады. Пейілі жаман, сараң не күншіл кі...
Келбеті келіскеннен кеңес сұра.
**Негізгі мағынасы** «Келбеті келіскеннен кеңес сұра» деген мақал сыртқы көрінісі сымбатты, жинақы адамнан ғана емес, о...
Тәңір атқанды Тәңір атқан мақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуді Тәңір жазаласа, соны тағы бір Тәңір атқандай адам ғана мақтайды...
Өтіріктің алды - мұз, арты - ор.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік айтудың соңы жақсылыққа апармайтынын білдіреді. Өтіріктің алды «мұз» болғандай, оғ...
Игі іс өлмейді,
Ізгі ой өлмейді.
Ізгі ой өлмейді.
**Негізгі мағынасы** Игі іс те, ізгі ой да ешқашан босқа кетпейді. Адам жасаған жақсылығы немесе жақсы ниеті уақытша көр...
Көп ойласаң дана боласың,
Көп ойнасаң бала боласың.
Көп ойнасаң бала боласың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ойлануға, салмақты болуға үндейді. Көп ойлаған кісі істің мәнін аңғарып, ұсақ-түйе...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.