Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Бұрынғыны айтпай соңғы еске түспейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өткен оқиғаны, ескі жайды айтпасаң, кейінгісін толық еске түсіру қиын....
Бата - бастан, су - аяқтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бата адамға ең алдымен басынан, яғни жоғарыдан беріледі, ал су төменнен...
Тігілмеген етігіңді мақтама.
**Негізгі мағынасы** Тігілмеген етігіңді мақтама дегені — әлі бітпеген, қолыңда жоқ, нәтижесі шықпаған нәрсені асырып сө...
Жақсы кісі мақтанса,
«Жаманнан қалдым» дер.
Жаман кісі мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
«Жаманнан қалдым» дер.
Жаман кісі мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі мен болмысын мақтан арқылы әшкерелейді. Жақсы кісі өзіне өзі тоқ, кішіпей...
Түтін түтеткен ыс жұтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: от жағылған, ошақ түтіні шыққан жерде ыстың иісі болады, яғни түтінмен...
Ақырып хан болмайды,
Бақырып бай болмайды.
Бақырып бай болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның зор дауыспен, өктем мінезбен немесе айқаймен үлкен мәртебеге де, мол дәулетке де...
Адамды кейде баршылық сынайды,
кейде жоқшылық сынайды.
кейде жоқшылық сынайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірі тек молшылықпен не тек таршылықпен өлшенбейтінін білдіреді. Баршылық келге...
Пайдасыз бұлт теңізге жауады.
**Негізгі мағынасы** «Пайдасыз бұлт теңізге жауады» деген мақалдың тура мағынасы — бұлттан түскен жаңбыр теңізге құйылы...
Малы бірдің жаны бір.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы — малы ортақ, дәулеті бір адамдардың өмірі де, күйі де өзара тығыз байланыст...
Қолдағының құны жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Қолдағының құны жоқ» деген мақал адамның қолында бар нәрсенің қадірі көбіне сезілмей, ол жоғалған...
Төбелес «боқ жемеден» басталады.
**Негізгі мағынасы** Төбелес бірден үлкен жанжал болып тумайды, ол көбіне ұсақ реніштен, орынсыз сөзден, әдепсіз қылықт...
Сойқанды әкеден сотқар ұл туады.
**Негізгі мағынасы** Сойқанды әкеден сотқар ұл туады деген мақалдың тура мағынасы — әкесі дөрекі, қатал, берекесіз, тәр...
Іші қуырылмайды, пышағы суырылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі жай-күйі тыныш, ойы орнықты, қамы аз дегенді білдіреді. Тура мағынасында ас...
Жаман жолдастан мықты таяқ артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман, сенімсіз, кесірлі жолдастың адамға тигізер зияны зор екенін айтады. Тура мағынасын...
Ұят бар жерде иман бар.
**Негізгі мағынасы** «Ұят бар жерде иман бар» деген мақал адамның ішкі ар-ожданын, тәрбиесін, адамгершілігін көрсетеді....
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.