Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Жаңбыр жаумай су болған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істің себебі болмай жатып, салдары көрінгенін білдіреді. Тура мағынасында, жаңбыр жау...
Жүйріксіз шабан болмас.
**Негізгі мағынасы** Жүйріксіз шабан болмас деген мақалдың тура мағынасы — бәйгеге түсетін жүйрік ат болмаса, оның қасы...
Арсызға сәлем - борыш, сөз - қулық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал арсыз, ұяттан безген адамға сәлем беру де қиын міндетке айналатынын меңзейді. Өйткені он...
Жалқау жатып ішер, отырып ұйықтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалқау адамның еңбектен қашып, босқа уақыт өткізетінін білдіреді. «Жатып ішер» — өзі жұмы...
Тауықты тойындыра алмайсың,
Қызды киіндіре алмайсың.
Қызды киіндіре алмайсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің көңілін толық табу, әсіресе қанағатсыз не талғампаз адамға дәл ұнау оңай еместіг...
Есекке үкі таққандай,
Итке жабу жапқандай.
Итке жабу жапқандай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы сән мен жасанды беделдің орынсыз екенін білдіреді. Есекке үкі тақса да, ол бәрібір...
Еркек түз сақтайды,
Әйел үй сақтайды.
Әйел үй сақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер мен әйелдің отбасы мен тіршіліктегі ортақ қызметін көрсетеді. Тура мағынасында ер адам...
Ақша болса, алақанда сорпа қайнатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қолда ақша болса, адам кез келген істі оңай істеп, тіпті жоқтан бар жа...
Аға өлсе, жеңге мұра,
Ат өлсе, сауыры мұра.
Ат өлсе, сауыры мұра.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аға қайтыс болса, оның орнын жеңге басқандай, үй ішіндегі жауапкершілік...
Қалжыңды түсінбегеннің қасында жүрме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзі мен мінезін дұрыс аңғара алатын ортада жүрген жөн екенін білдіреді. Тура мағ...
Қыдырма, қыдырмаға сыдырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз қыдырудан, мақсатсыз жүріп-тұрудан сақтандырады. «Қыдырма» дегені — босқа...
Істің ақыры жігіттің пақырына қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал істі бастау оңай болғанымен, оның соңғы салмағы көбіне сол істі атқарған адамның өзіне тү...
Ойдағы таз аз ба еді,
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ойдағы таз аз сияқты еді, соның үстіне қырдағы тазды да осында әкелгенд...
Жақсыны сыйласаң, есіңнен кетпейді,
Жаманды сыйласаң, есігіңнен кетпейді.
Жаманды сыйласаң, есігіңнен кетпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамға құрмет көрсетсең, оның жақсылығы жадыңда сақталады; ал жа...
Ақымақ бастан ақыл шықпайды,
Ақыл шықса да, мақұл шықпайды.
Ақыл шықса да, мақұл шықпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы табиғи мінез бен ақылдың бірдей қалыптаспауы туралы айтады. Тура мағынасы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.