Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.7K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Тар есік, тар босаға.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үйдің есігі мен босағасы тар, яғни кіріп-шығуға қолайсыз дегенді білді...
Ұры тойғанша жеп, өлгенше қарғанады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрының табиғатын әшкерелейді: ол тонап алғанын тойғанша жеп, қылмысын жасырудың орнына, ұ...
Жақсы атқа бір қамшы,
Жаман атқа мың қамшы.
Жаман атқа мың қамшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы атқа бір-ақ қамшы да жеткілікті, ал жаман атқа қанша ұрсаң да, ж...
Қарабет жазылмайды,
Жара бет жазылады.
Жара бет жазылады.
**Негізгі мағынасы** Қарабет жазылмайды, ал жара бет жазылады дегені — денедегі жара уақыт өте емделеді, бірақ адамның б...
Жасық пышақ өтпейді, жаныса да,
Жаман «Ар ма!» демейді, таныса да.
Жаман «Ар ма!» демейді, таныса да.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жүзі келте, сапасы нашар пышақ қанша қайралса да, дұрыс өтпейді. Аста...
Үйсіз күй болмайды,
Күйсіз сый болмайды.
Күйсіз сый болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үйі, баспанасы жоқ адамда көңілдің де, тірліктің де орнықтылығы болмай...
Жаңбырлы болса - жердің ырысы,
Жақсы туса - елдің ырысы.
Жақсы туса - елдің ырысы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаңбыр жауса, жер нәр алып, ылғалға қанығып, егін көктейді; ал жақсы ад...
Тілін білмеген тіленіп,
Дінін білмеген күйініп,
Елін білмеген күйзеліп өлер.
Дінін білмеген күйініп,
Елін білмеген күйзеліп өлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз тілін, дінін, елін танудың қаншалықты маңызды екенін үйретеді. Тура мағынасында...
Сиыр су ішкенде бұзау мұз жалайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сиыр су ішкенде, бұзау оның жанында мұз жалап күнелтеді. Астарлы мағына...
Өзі тоймағанның сарқытын ішпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі толық тойып ішіп-жемеген адамның сарқытын алма, оны ішпе деген еск...
Ас ішсең, аяғыңды жина.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ас ішкен кезде аяқ-қолыңды жинап, әдеп сақтап отыру. Астарлы мағынасы...
Жан тазарса, жүрек нұрланады.
**Негізгі мағынасы** Жан тазарса, адамның ішкі дүниесі адалдыққа, мейірімге, сабыр мен ізгілікке толады. Мұнда тура мағы...
Болған іске болаттай бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды болған жағдайға байсалдылықпен қарап, сабыр сақтауға үндейді. Бір істі өзгерту мү...
Күшігінде таланған ит оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас кезінен жаман әдетке үйір болған, тәрбиесі бұзылған адам кейін де түзелуі қиын екенін...
Арманы жоқтың пәрмені жоқ.
**Негізгі мағынасы** Армансыз адамның бағыты да, талпынысы да әлсіз болады. Бұл мақал тура мағынасында адамның жүрегінде...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.