Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Нарым қымбат,
Нарымнан арым қымбат.
Нарымнан арым қымбат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — «нар» сияқты өте бағалы түліктен де ардың қымбат екенін айту. Астарлы...
Көк инені көтінен түрте білмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында өте ұсақ, қимылдауы да қиын нәрсені дұрыс ұстай алмайтын адамды көрсетед...
Асықсаң, жақсылыққа асық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кез келген іске сабырмен қарап, асығыстықты емес, игі ниетті таңдауы керек екенін...
Алпыстағы атаңды жыққанша,
Алтыдағы атанды жық.
Алтыдағы атанды жық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алпыс жастағы әлсіз қарияны жығудан гөрі, алты жастағы күшті атанды жы...
Жақсы сөз жұбатады,
Жаман сөз жылатады.
Жаман сөз жылатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің адам жанına әсері өте күшті екенін айтады. Жақсы, жылы, ойланып айтылған сөз көңіл...
Жұмыстың жаманы жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Жұмыстың жаманы жоқ» деген мақал кез келген адал еңбектің қадірі бар екенін білдіреді. Яғни істің...
Бір таяқ аса тиеді,
Бір таяқ баса тиеді.
Бір таяқ баса тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бір адамға айтылған сөз де, жасалған әрекет те ауыр тиюі мүмкін екенін білдіреді. Мұнда тура мағына...
Ақсақ малдың ақырын бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақсаңдаған малды қатты жүргізбей, жайлап бағып-қағу керек деген сөз. А...
Батыр түсінде жау көреді,
Балықшы түсінде ау көреді.
Балықшы түсінде ау көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ойы мен кәсібі, көңілінің бағыты оның түсіне дейін әсер ететінін білдіреді. Батыр...
Арымақ, семірмек - көңілден.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйі, көңілдің әсері денсаулық пен сыртқы түрге де ықпал ететінін білдіреді....
Қысасқа - қан, оқысқа - жан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қиянатқа, зұлымдыққа, шектен шыққан озбырлыққа жауап ретінде қантөгіс,...
Тексіздік - тілсіздіктен.
**Негізгі мағынасы** «Тексіздік - тілсіздіктен» деген мақал адамның арғы тегін ғана емес, ең әуелі оның сөз саптауынан,...
Жамандықты ұмыт,
Жақсылыққа ұмтыл.
Жақсылыққа ұмтыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өткендегі жамандықты жүректе сақтап, кек қуып жүрудің қажеті жоқ екенін үйретеді....
Көпті сөккен көгермес.
**Негізгі мағынасы** Көпті, яғни ел-жұртты, қауымды орынсыз сынап, жамандай берген адам берекеге де, абыройға да жетпейд...
Күмісбике күнде ауру.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәні келіскен, асыл атауы бар адам не заттың өзі әрдайым мінсіз бола бермейтінін...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.