Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
792.1K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Ит ұяласынан қорықпайды.
**Негізгі мағынасы** Ит өз ұясына, яғни өзі үйренген ортасына қорқынышсыз кіреді. Мақалдың тура мағынасы осыны білдірсе...
Жарақтыға жау жолықпас.
**Негізгі мағынасы** «Жарақтыға жау жолықпас» деген мақал тура мағынасында қаруы, қорғанысы бар адамға жау батпайды дег...
Менмен бай Құдайға да ауыз салады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал менмен, тәкаппар, өзін тым жоғары санайтын бай адам туралы айтады. Тура мағынасында, байл...
Ит - ырыс.
**Негізгі мағынасы** «Ит - ырыс» деген мақалдың тура мағынасы — иттің үйде болуы, оның қарау, үріп белгі беру, күзету с...
Ақшада көз жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Ақшада көз жоқ» деген мақал ақшаның өзінде ар-ұят, мейірім, талғам болмайтынын білдіреді. Яғни ақ...
Арсыз - адамның қоры.
**Негізгі мағынасы** «Арсыз - адамның қоры» деген мақал ар-ұяттан айырылған адамның қадірі болмайтынын білдіреді. Мұнда...
Жақсы көрші болсаң, мақтар,
Жаман көрші болсаң, даттар.
Жаман көрші болсаң, даттар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көршімен қатынастың адамның абыройына тікелей әсер ететінін білдіреді. Егер сен көршіге...
Екі желеу, бір сылтау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бір істен жалтару үшін бір емес, бірнеше сылтау тауып, өзін ақтауға тырысатынын білд...
Қамысты жаққанмен шоғы болмас,
Көк суды ішкенмен тоғы болмас.
Көк суды ішкенмен тоғы болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай бір нәрсені істегенмен, оның шын мәніне жетпесең, нәтиже болмайтынын білдіреді....
Асықсаң, жақсылыққа асық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кез келген іске сабырмен қарап, асығыстықты емес, игі ниетті таңдауы керек екенін...
Сұрағанның айыбы жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Сұрағанның айыбы жоқ» деген мақал адамның қажет нәрсесін, білгісі келгенін, көмек не түсінік сұра...
Жаман көлдің суы ащы,
Жаман адамның тілі ащы.
Жаман адамның тілі ащы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның сөзі де, мінезі де жұртқа жайсыз болатынын білдіреді. Тура мағынасында ащы...
Тіріде жанға тыным жоқ,
Қызыл тілде буын жоқ.
Қызыл тілде буын жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тірі адамға тыныштық болмайды, ал тілдің, сөздің «буыны» жоқ, яғни ол ш...
Құс жаманы - саңғығыш,
Адам жаманы - қаңғығыш.
Адам жаманы - қаңғығыш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінездің белгісін құс пен адамға салыстыра отырып түсіндіреді. Тура мағынада, саңғ...
Өзі ұры біреуді ұры дейді,
Өзі қара біреуді қара дейді.
Өзі қара біреуді қара дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз бойындағы кемшілікті көрмей, басқаны кінәлайтынын білдіреді. Тура мағынасында ұры...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.