Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
792.4K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Жаман аттан аяғым жақсы,
Жаман достан таяғым жақсы.
Жаман достан таяғым жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман атқа мінгеннен гөрі жаяу жүрген артық, ал жаман досқа ергеннен г...
Ердің асылы күшінен білінеді,
Әйелдін, асылы ісінен білінеді.
Әйелдін, асылы ісінен білінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрінісімен емес, нақты ісімен бағалау керек деген ойды білдіреді. Ер азам...
Итті қонақ жараспас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ит үйге қонақ болып жараспайды, өйткені ол қонақтың қадірін білдіретін...
Жұмыстың жаманы жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Жұмыстың жаманы жоқ» деген мақал кез келген адал еңбектің қадірі бар екенін білдіреді. Яғни істің...
Жақсының сөзі шамдай жарық,
Айдай анық.
Айдай анық.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның сөзі әрдайым түсінікті, дәл және көңілге қонымды болады. Ол адамды адастырмайды, күмә...
Пәле қуған пәлеге жолығады,
Жала қуған жалаға жолығады.
Жала қуған жалаға жолығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуге жамандық іздеген, біреуге пәле жаппақ болған адам ақырында сол...
Бір таяқ аса тиеді,
Бір таяқ баса тиеді.
Бір таяқ баса тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бір адамға айтылған сөз де, жасалған әрекет те ауыр тиюі мүмкін екенін білдіреді. Мұнда тура мағына...
Көргенсіз бала шешесін түртіп ойнайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көрген тәрбиенің, үйдегі үлгінің бала мінезіне тікелей әсер ететінін білдіреді. Тура мағы...
Жаулық тартқанның бері қатын емес,
Бөрік кигеннің бәрі батыр емес.
Бөрік кигеннің бәрі батыр емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көрініске қарап адамды бірден бағаламау керек екенін айтады. Жаулық тарту — әйелді...
Алдамасаң базар жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сауда жасайтын жерде алыс-беріс, есеп, бәсеке болады деген ұғым. Астар...
Сорлыға сойылдың жуан басы тиер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әлсіз, қорғансыз адамға соққының ауыртпалығы көбірек тиеді. Астарлы ма...
Ерді жаяулық емес, қаяулық аздырар.
**Негізгі мағынасы** «Ерді жаяулық емес, қаяулық аздырар» деген мақалдың тура мағынасы: адамды әлсірететін нәрсе — жаяу...
Ер жаңылып қолға түсер,
Құс жаңылып торға түсер.
Құс жаңылып торға түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам да, құс та қателесіп, аңғарымсыздық танытса, опық жейтінін білдіреді. Тура мағынасын...
Көлгірге сенбе, былжырға ерме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екіжүзді, сырты жылтыр, сөзіне сенуге келмейтін кісіге алданбауға шақырады. «Көлгі...
Жомарт екі айтпас,
Ер айтқанынан қайтпас.
Ер айтқанынан қайтпас.
**Негізгі мағынасы** Жомарт адам алған бетінен қайтпайды, уәде берсе, сөзінде тұрады. Бірінші жолда жомарттық тек мал-мү...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.