Жақсылықтың үлгісі -
Жанып тұрған шамдай.
Шешеннің сөзі -
Ағып тұрған балдай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы адамның ісі мен сөзінің айналаға жарық, жылу беретінін айтады. Жақсылықтың үлгісі жанып тұрған шамдай: шам қараңғыны жарықтандырып, жол көрсетсе, жақсы адамның ісі де өзгеге бағыт-бағдар береді, көңілге сенім ұялатады. Ал шешеннің сөзі ағып тұрған балдай: орынды, көркем, әсерлі сөз адамды баурап алады, құлаққа жағымды естіледі әрі ойға қонады. Яғни, жақсы іс те, көркем сөз де елге пайдалы, адамды тәрбиелейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жанып тұрған шам» — мейірім, өнеге, үлгі, айналаға тарайтын нұрдың бейнесі. Ол жақсылықтың көзге көрінетін, сезілетін күшін білдіреді. «Ағып тұрған бал» — шешен сөздің тәттілігі, жұмсақтығы, тартымдылығы. Бал қалай дәмді болса, орынды айтылған сөз де жүрекке сондай жылы тиеді. Бұл теңеулер жақсылық пен шешендікті халыққа ең таныс, ең әсерлі бейнелер арқылы көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адам мінезін сипаттағанда немесе сөз мәдениетін бағалағанда қолдануға болады. Мысалы, мұғалім оқушысына тек білім беріп қана қоймай, үнемі көмектесіп, қолдау көрсетсе, оның ісі «жанып тұрған шамдай» болады. Ал жиналыста ойды қысқа, анық, әдемі жеткізген адамға «сөзі балдай екен» деп баға беріледі.
Janyp turǵan shamdaı.
Sheshenniń sózi -
Aǵyp turǵan baldaı.