Түйесі өлген жұртта қалады,
Баласы өлген жұртқа ереді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: түйесі өлген жұрттың малы сол жерде қалады, ал баласынан айырылған жұрт қайғының соңынан ереді, яғни қайғы-қасірет адамды алға бастырмай, ілестіріп әкетеді. Астарлы мағынасы: әрбір адамның жоғалтқан дүниесі мен қайғысы әртүрлі болады, бірақ бала қазасы — ең ауыр, ең жанды жаралайтын қайғы. Түйе — дүние-мүлік, тіршілік құралы; бала — үміт, жалғастық, өмірдің мәні. Сондықтан бұл сөз дүниелік шығын мен адамдық қасіреттің салмағын салыстырып тұр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "түйе" байлықты, күнкөріс пен мал-мүлікті білдіреді. Оның өлуі — шаруашылыққа ауыр соққы, бірақ орнын толтыруға болатын дүние. Ал "бала" — ата-ананың жүрегіндегі ең қымбат жан, болашақ пен арманның символы. "Ереді" деген сөз қайғының адамның жанынан бірден кетпейтінін, оны ұзақ уақыт бойы соңынан ертіп жүретінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ауыр қазаның адамға қаншалықты әсер ететінін түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, біреу телефонын не көлігін жоғалтса, ол — материалдық шығын; ал жақын адамынан айырылса, ол қайғыны сөзбен жеткізу қиын. Осындай сәтте ел араласып, жұбату айтып, сабыр беруге тырысады.
Balasy ólgen jurtqa eredi.