Түйе қараған мылжың,
Қатыны өлген мылжың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал көп сөйлеп, бос сөзге салынатын адамды әжуалайды. Тура мағынасында түйеге қарайтын адам да, әйелі өлген адам да орынсыз мылжыңдап, шектен тыс сөйлеп тұрғандай суреттеледі. Астарлы мағынасы — қандай жағдайда болса да, жөнсіз сөзді көбейтпей, сабыр сақтап, орнымен сөйлеу керек деген ой. Қайғы да, шаруа да адамды артық сөйлеуге емес, салмақтылыққа үйретуі тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түйе қараған» тіркесі — үлкен, ауыр шаруаның иесі деген образ. Ал «қатыны өлген» — өмірдің ең ауыр қасіретінің бірі, адамның жан күйзелісін білдіретін бейне. Осы екі сурет арқылы халық мылжыңдықтың ешбір себеппен ақталмайтынын көрсетеді. Яғни ауыр еңбек те, қайғы да адамды сөзге емес, іске, сабырға, ойлылыққа шақыруы керек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыста, отбасында немесе көп жиналыста орынсыз сөйлеп, әңгімені соза беретін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, кеңесте негізгі мәселені айтудың орнына бір адам ұзақ бос әңгімеге кетсе, өзгелер осы мақалмен оның сөзін тежеп, «қысқа да нұсқа сөйле» дегенді аңғартады.
Qatyny ólgen myljyń.