Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.1K
Қаралым
225
Орташа
Сұрыптау:
Дос іздедім, қармандым,
Тауып едім алдандым.
Тауып едім алдандым.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға дос таңдауда өте сақ болу керегін ескертеді. Тура мағынасында: адам дос іздеп, көп...
Тентек отты тебемін деп, аяғын күйдірер,
Ділмәр шындықты жеңемін деп, тілін күйдірер
Ділмәр шындықты жеңемін деп, тілін күйдірер
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығыстық пен орынсыз өжеттіктің зиянын ескертеді. Тентек адам отты тебемін деп, өз аяғын...
Алыстан үрген ит қаппас,
Төбеге төменнен су ақпас.
Төбеге төменнен су ақпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: алыста тұрған иттің үргені қауіп төндірмейді, ал төбенің басына төменне...
Ер-тұрманы алтын болса да,
Есектің есек аты қалмайды.
Есектің есек аты қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: есекке қанша қымбат ер-тұрман тағылса да, ол бәрібір есек күйінде қалад...
Кәрі түйе тартыншақ.
**Негізгі мағынасы** Кәрі түйе көп жүріп, талай жолдың, талай ауыр жүктің дәмін татқан мал. Сондықтан ол алда не күтіп т...
Тебегеннен теріс жүр.
**Негізгі мағынасы** «Тебегеннен теріс жүр» деген мақал адамға орынсыз кикілжіңге бармай, өзіне зиян келтіретін істен а...
Тартыншақ түйе жаман,
Итіншек бие жаман.
Итіншек бие жаман.
**Негізгі мағынасы** Тартыншақ түйе де, итіншек бие де мал үшін мінезі жағынан қолайсыз саналады. Мақалдың тура мағынасы...
Қайратсыз қорқақ мақтаншақ.
**Негізгі мағынасы** Қайратсыз қорқақ мақтаншақ деген мақал шын күш пен іс жүзіндегі батылдық жоқ адамның көбіне сыртта...
Сойса қозы өледі,
Соймаса өзі өледі.
Соймаса өзі өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі ұшты, бірақ түйіні анық жағдайды білдіреді: қай жолды таңдасаң да, бір шығынсыз болма...
Көршілестің тауығы қаз болып көрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өзгенің дүниесін, ісін не жетістігін сырттай үлкейтіп, асыра бағалайтынын білдіре...
Жаза баспас қадам жоқ,
Жаңылмайтын адам жоқ.
Жаңылмайтын адам жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының бәрі де қателесетінін айтады. Тура мағынада адам жүргенде сүрініп-жығылуы...
Күшенген жеңбейді,
Күші көп жеңеді.
Күші көп жеңеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреу тек қиналып, күшеніп, зорланып әрекет етсе, міндетті түрде жеңіс...
Жаза баспас мерген болмас,
Жаңылмас жан болмас.
Жаңылмас жан болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының қателеспей тұрмайтынын айтады. Тура мағынада мерген нысанаға дәл тигізу үш...
Өзінің қисықтығын білмей,
Өзгенің түзулігін білмейді.
Өзгенің түзулігін білмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз мінін, кемшілігін аңғармай тұрып, өзгенің жақсы қасиетін де дұрыс бағалай алма...
Жалқау көп ұйықтайды, іс жақпайды,
Жұмыс тапсырса, мойынсұнбай қылжақтайды.
Жұмыс тапсырса, мойынсұнбай қылжақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалқау адамның мінезін әшкерелейді. Тура мағынасында ол көп ұйықтап, жұмысқа зауқы соқпай...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.