Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң, намысы жоқ, өзіне қорған бола алмайтын адамды ел ішіндегі жаман ниетті, пайдакүнем адамдар оңай пайдаланып кетеді. Яғни, тек жуас болу жеткіліксіз, адамда қайрат, шекара, өз орнын қорғай білетін мінез де болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жұмсақ ағаш» — беріктігі аз, тез бұзылатын заттың бейнесі. Ол өмірде әлсіз, қорғансыз адамды меңзейді. «Құрт» — іріткіш, жегіш күштің символы; бұл біреудің әлсіздігін пайдаланып, зиян келтіретін адамдарға ишара. «Жуас адам жұртқа жем» деген жолда жуастықтың өзі емес, шамадан тыс босаңдық сыналады. Халық мұнда адамды сабырлы болуға емес, орынсыз жұмсақтықтан сақтануға үндейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмыс орнында, оқу орнында, қоғамда өз пікірін қорғай алмайтын адамға қатысты айтуға болады. Мысалы, бір қызметкер өз міндетін үнемі басқаларға ысыра берсе, әріптестері оның еңбегін пайдаланып кетуі мүмкін. Сондай жағдайда осы мақал ескерту ретінде айтылады: адам кішіпейіл болғаны жақсы, бірақ өз құқығын да, абыройын да қорғай білуі керек.
Jýas adam jurtqa jem.