Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
253.9K
Қаралым
164
Орташа
Сұрыптау:
Жаулық тартқанның бері қатын емес,
Бөрік кигеннің бәрі батыр емес.
Бөрік кигеннің бәрі батыр емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көрініске қарап адамды бірден бағаламау керек екенін айтады. Жаулық тарту — әйелді...
Соқырға көрсет, кереңге естірт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені көрмейтін адамға көрсетудің, естімейтін адамға естіртудің...
Ойлану кейде наркескен,
Жүректі сара тіледі.
Жүректі сара тіледі.
**Негізгі мағынасы** Ойлану кейде наркескенге теңеледі: дұрыс ой адамның ішкі әлемін қозғап, жанын да, намысын да ауыр с...
Доғалбас, от басында жоғалмас.
**Негізгі мағынасы** «Доғалбас, от басында жоғалмас» деген мақалдың тура мағынасы — басы аса қатты, долы не өжет адам ү...
Жаманды айтып, жақсыны таяп қой.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман адамды ауызға ала беріп, жақсы адамды өзіңе жақын ұстап, қадірле...
Қамысты жаққанмен шоғы болмас,
Көк суды ішкенмен тоғы болмас.
Көк суды ішкенмен тоғы болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай бір нәрсені істегенмен, оның шын мәніне жетпесең, нәтиже болмайтынын білдіреді....
Есекке үкі таққандай,
Итке жабу жапқандай.
Итке жабу жапқандай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы сән мен жасанды беделдің орынсыз екенін білдіреді. Есекке үкі тақса да, ол бәрібір...
Ашу тасады, ақыл басады.
**Негізгі мағынасы** Адам ашуға ерік берсе, ол тасып, ойды тұмшалап, дұрыс шешім қабылдатпайды. Ал ақыл үстем болса, ад...
Саптыаяқтан ас ішіп,
сабынан қарауыл қарайды.
сабынан қарауыл қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сақтықты шектен тыс күдікке айналдырған адамды әжуа етеді. Тура мағынада саптыаяқтан ас і...
Түбі тесік қазанға
Қанша құйсаң да толмайды.
Ақылы жоқ адамға
Қанша айтсаң да қонбайды.
Қанша құйсаң да толмайды.
Ақылы жоқ адамға
Қанша айтсаң да қонбайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылы жоқ, айтқанды ұқпайтын адамға қанша кеңес берсең де, пайдасы болмайтынын білдіреді...
Қисық қабырғадан қыңыр адам қиын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында адамның қабырғасы қисық болса, денеге қалай ыңғайсыздық тудырса, қыңыр,...
Надан, пасық,
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал надан, пасық адамды тура мағынасында емес, мінезі арқылы әшкерелейді. «Сөге өгіздей жайы...
Жақсыға айтсақ, білер,
Жаманға айтсаң, күлер.
Жаманға айтсаң, күлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзді қабылдау қабілеті мінезіне байланысты екенін айтады. Жақсы, тәрбиелі, ақылд...
Өзіне өзі өкпелеген,
Білім барлығы.
Өзімнен озар жоқ деген,
Көңіл тарлығы.
Білім барлығы.
Өзімнен озар жоқ деген,
Көңіл тарлығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзіне-өзі ренжіп, өз еңбегін, өз кемшілігін дұрыс бағалай алмаса, оның ойы да, дүни...
Қанден ит қартайса да, шәуілдеуін қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Қанден ит қартайса да, шәуілдеуін қоймайды деген мақал мінезі қалыптасқан адамның қылығы жас ұлғайс...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.