Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Жалаң аяқ жан кешті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам жалаңаяқ жүріп, ауырлық көріп, жанын қинап күн кешті дегенді білд...
Күндесті болғанша, күнің басқа болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның біреуге күндес, іштар болмай, өз жолын тауып, өз несібесін іздегені дұрыс екенін...
Қараңғыда қарсақтың ізінен жаңылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қараңғы түнде қарсақтың ізі көзге анық түспесе де, тәжірибелі жан оның...
Сойылды соға білмеген езіне тигізер.
**Негізгі мағынасы** «Сойылды соға білмеген езіне тигізер» деген мақалдың тура мағынасы — қолындағы қаруды не құралды д...
Үйінде асы жоқтың,
Түзде досы болмайды.
Түзде досы болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: үйінде асы, яғни берекесі мен дастарханы жоқ адамның сыртта дос табуы қ...
Жаққанда түтін шалынады,
Айтқанда сыр алынады.
Айтқанда сыр алынады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сөзінен тануға болатынын білдіреді. От жаққанда түтіннің шыққаны сияқты, адам сөйл...
Киім ауыр болмайды,
Азық ауыр болмайды,
Ақыл ауыр болмайды.
Азық ауыр болмайды,
Ақыл ауыр болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: киім де, азық та, ақыл да адамға салмақ түсірмейді. Астарлы мағынасы: а...
Өлерменнің өзі жаман,
Ақымақтың сөзі жаман.
Ақымақтың сөзі жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі түрлі мінездің зиянын көрсетеді: өлермендік те, ақымақтық та жақсы қасиет емес...
Ұяттан кісі өлмейді,
Бетте сызы қалады.
Бетте сызы қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ұятқа қалуы немесе қысылып-қымтырылуы өмірден айырып жібермейтінін айтады. Яғни...
Менменнің тобасы жүрмес.
**Негізгі мағынасы** Менмен адам өзіне тым сеніп, кішіпейілдіктен алыстайды. Сол себепті оның ісі берекелі болмайды, сөз...
Арық атты түсте бақ,
Қарғып тұрса қанатың.
Қарғып тұрса қанатың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арық, әлсіз атты күндіз-түні бағып-күтсең де, ол бірден жүйрікке айнал...
Бір нәрсені ұмытпа -
біреуден көрген жақсылығыңды.
біреуден көрген жақсылығыңды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жасалған жақсылықты ешқашан ұмытпауға шақырады. Тура мағынасында — біреудің көмегі...
Ит баласы - сүйгінші,
Тұра бара құсқыншы.
Тұра бара құсқыншы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, әсіресе тектен-текке ырза болып тұра алмайтын, құбылмалы мінезін әжуамен білдіре...
Аштың ақылы болмас,
Тоқтың қайғысы болмас.
Тоқтың қайғысы болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аш адамның ойы да, шешімі де толық болмайтынын меңзейді. Аштық адамды әлсіретіп, сабырын...
Есек шарап ішсе,
Ер-тоқымын сыйға беріп,
Өзі жауыр болар.
Ер-тоқымын сыйға беріп,
Өзі жауыр болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал орынсыз қызық пен тойымсыздықтың ақыры зиян екенін білдіреді. Есекке шарап беру — табиғат...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.