Үйде атан, түзде бура.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Үйде атан, түзде бура» деген мақал адамның жағдайға қарай мінез көрсетіп, қай ортада болса, соған лайық күш-қуат, айбар танытатынын білдіреді. Тура мағынада үйде момын, жуас көрінетін малдың түзге шыққанда айбаттанып, қайратты мінез көрсетуі айтылады. Астарлы мағынасы — адам да өз орнын, уақытын, ортасын танып, қажет кезде берік, батыл, өжет болуы керек. Бұл мақал екіжүзділікке емес, жағдайға сай бейімделе білетін зеректікке меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «атан» — күшті, жуас көрінетін түйе, ал «бура» — айбатты, ашулы, қайсар түйе. Екі бейне арқылы бір жануардың әр ортада әрқалай көрінуі суреттеледі. Осы арқылы халық адам мінезінің де бір қалыпта тұрмай, орта мен талапқа қарай ашылып не сабырланып отыратынын аңғартқан.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақал әсіресе қызметте, оқу мен қоғамда орынды айтылады. Мысалы, әдетте өте сабырлы адам жұмыста өз құқығын қорғау керек болғанда батыл сөйлеп, нақты шешім талап етеді. Сонда ол әлсіз емес, жағдайды дұрыс бағалай білетін адам екенін көрсетеді.