Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Қайғылы қаралыны жебеу ләзім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қайғыға батып, қара жамылған адамға сүйеу болып, қол ұшын созу керек д...
Кеудеден көкірек жақын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі дүниесі сыртқы кейіптен, даңқ пен сәннен әлдеқайда жақын, әлдеқайда қымбат е...
Жаманның аттан құлағаны да жаман.
**Негізгі мағынасы** Жаман адамның ісі де, халі де, тіпті басынан өткен ұсақ оқиғасы да жамандыққа жорылады. Бұл мақал...
Кедейдің кәрінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кедей адамның ашу-ызасын, наласын, ренішін елемей қоюға болмайтынын ескертеді. Тура мағын...
Шар болат шоқта шыңдалады.
**Негізгі мағынасы** Шар болат шоқта шыңдалады — адам да, мінез де, қабілет те қиындық пен сынақ арқылы жетіледі деген с...
Көршілестің тауығы қаз болып көрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өзгенің дүниесін, ісін не жетістігін сырттай үлкейтіп, асыра бағалайтынын білдіре...
Жаманның сөзін сөйлеме,
Жалғыздың дауын даулама.
Жалғыздың дауын даулама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз іске араласпауға, теріс ниетті адамның сөзін қолдамауға шақырады. «Жаманны...
Күнәң болмаса, күнді болжа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер айып-қателігің, күнәң жоқ болса, ештеңеден қорықпай, ертеңгі күнн...
Қас бекзаттың белгісі,
Қайғысын жұртқа сездірмес.
Қайғысын жұртқа сездірмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал нағыз бекзат, текті, тәрбиелі адамның қайғы-қасіретін сыртқа шашпайтынын білдіреді. Тура...
Жарлының жалғыз тоқтысын қасқыр жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамның бар байлығы санаулы болады, сол аз дүниенің өзі қорғансыз...
Қолағаш болса да, қолға тоқ болсын.
**Негізгі мағынасы** Қолағаш болса да, қолға тоқ болсын деген сөздің тура мағынасы — қолға ұстаған нәрсе шағын, қарапайы...
Ыстықтан ет күйеді,
Ұяттан бет күйеді.
Ұяттан бет күйеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы күйі мен ішкі намысын салыстырады. Тура мағынада, ыстыққа түскен еттің күй...
Жүк тартпаған түйенің нарлығы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Жүк тартпаған түйенің нарлығы жоқ деген мақалдың тура мағынасы: түйе ауыр жүк көтеріп, еңбекке жегі...
Опақтан сопақ шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсе не жағдай қалай басталса, соның жалғасы да сол деңгейден аспайтынын аңғартады....
Күндестің көрген күні құрысын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күндес адамның күні, яғни бақталас, қызғаншақ жанның өмірі тыныш болм...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.