Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Боқшасында боғы жоқ,
Қызының атын Маржанбике қойыпты.
Қызының атын Маржанбике қойыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сән көрсетіп, іші бос адамды әжуалайды. Тура мағынасында: боқшасында ештеңесі жоқ...
Ажалдан қорықпа, аңнан қорық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өлімнен емес, далада кезігетін жабайы аңнан сақтансын деген ескер...
Құлақ не естісе, ауыз соны айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам естігенін, көргенін немесе көңіліне түйгенін сөйлегенде қайталайтынын білдіреді. Тур...
Түйеге - дақ, жылқыға - пышақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйені дақ басса да, оған аса үлкен зақым келмейді; ал жылқыға пышақ ти...
Алтын көріп періште жолдан тайған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тіпті періште сияқты таза, пәк жанның өзі алтынды көрсе, жолынан тайып...
Аңшы қанша айла білсе,
Аң сонша жол білер.
Аң сонша жол білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аңшы қанша айла-тәсіл қолданса, аң да сонша қашу, тығылу, сақтану жолда...
Күндес күнде өш.
**Негізгі мағынасы** «Күндес күнде өш» деген мақал күндес, яғни іші тар, бақталас адамның арасына күн сайын салқындық т...
Парақордың тобасына сенбе,
Айлакердің көз жасына сенбе.
Айлакердің көз жасына сенбе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі адамға сенбеуді ескертеді: парақорға да, айлакерге де. Тура мағынасында — ар-ұя...
Туғаныңды көргенім жоқ,
Өлгеніңе жыламаймын.
Өлгеніңе жыламаймын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жақындық, туыстық байланыс жоқ болса, ол үшін ерекше қайғырып, көз жасын төгудің д...
Өзіңді сөзіңмен кем көрсетпе.
**Негізгі мағынасы** Өзіңді сөзіңмен кем көрсетпе дегеніміз — адамның өз қадірін сақтап, орынсыз, ойсыз сөзбен абыройын...
Қолың көтермес шоқпарды беліңе қыстырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз шамасын білуі керек екенін айтады. Тура мағынасы бойынша, көтере алмайтын ауыр шо...
Жуастың бір аты жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жуас, тым жұмсақ адамды ел бір қырынан ғана емес, кейде «әлсіз», «ештең...
Керегесін итке қомдаған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында үйдің керегесін иттің үстіне қомдап жібергендей, орынсыз, қисынсыз қылық...
Қайратсыз қорқақ мақтаншақ.
**Негізгі мағынасы** Қайратсыз қорқақ мақтаншақ деген мақал шын күш пен іс жүзіндегі батылдық жоқ адамның көбіне сыртта...
Күйген ауыздан күйінген сөз шығады.
**Негізгі мағынасы** Күйіп қалған ауыз қалай сақтанып, абайлап сөйлесе, күйзелген, ренжіген, таяқ жеген жан да сөзіне ыз...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.