Ауруда алғау жаман,
Адамда жалқау жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам бойындағы жалқаулықтың ең жаман қасиеттердің бірі екенін айтады. «Ауруда алғау жаман» дегені — сырқат адамға жасанды сылтау, орынсыз ақталу жараспайды; ал «Адамда жалқау жаман» дегені — тіршілікте әрекетсіздік, еріншектік адамның абыройын түсіреді. Астарлы мағынасы: адам қиындыққа да, күнделікті іске де жауапкершілікпен қарап, еңбектен қашпауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ауру» сөзі адамның әлсіз күйін білдірсе, «алғау» сөзі сылтау, ақталу мағынасын береді. Яғни нағыз мұрат — әлсіздікке тығылып, жалтару емес. Ал «жалқау» — тек іс істемейтін кісі емес, өз болашағына да немқұрайлы қараған адам бейнесі. Бұл сөздер арқылы халық жалқаулықты тек мінез кемшілігі емес, өмірді кейін тартатын зиянды әдет ретінде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал оқуда да, жұмыста да өте орынды айтылады. Мысалы, студент тапсырманы уақытында орындамай, «уақытым болмады» деп жиі сылтауратса, бұл — мақалдағы жалқаулықтың көрінісі. Яғни адам өз ісіне өзі жауап беріп, ерінбей әрекет етсе ғана нәтиже болады.
Adamda jalqaý jaman.