Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Көше білмеген көлік өлтірер,
Сөйлей білмеген өзіне сөз келтірер.
Сөйлей білмеген өзіне сөз келтірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі сақтықты қатар үйретеді. Біріншісі — жолды, көше мен бағытты білмей көлік жүргі...
Есепші болмай, бай болмас,
Есер болмай, ер болмас.
Есер болмай, ер болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі — байлық кездейсоқ келмейді, оны есеппен, ұқыппен, оймен...
Құланға ерген шиеге аунайды.
**Негізгі мағынасы** Құланға ерген шиеге аунайды деген мақалдың тура мағынасы — құлан жүрген жерде шие де соған ілесіп,...
Беттен - қытық, жүректен - сезім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі сыртқы әсер мен ішкі күйдің байланысын білдіреді. Тура мағынасында бетке...
Ит міндетін үрумен өтейді.
**Негізгі мағынасы** «Ит міндетін үрумен өтейді» деген мақал әркімнің өз табиғатына, өз қабілетіне сай қызмет атқаратын...
Арзан сатқан жолдасынан көреді.
**Негізгі мағынасы** Арзан сатқан жолдасынан көреді деген мақал адамға ең жақын адамнан да зиян келуі мүмкін екенін еске...
Үзеңгі бауы алты қарыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында аттың үзеңгісіне тағылатын баудың алты қарыс, яғни өте ұзын екенін білді...
Күншіл адам күні бойы ренжиді.
**Негізгі мағынасы** Күншіл адам өзгенің жетістігін, бақыты мен абыройын көре алмай, ішінен күйіп, көңіліне кірбің түсір...
Өз бетін аямаған,
Кісі бетін шиедей етеді.
Кісі бетін шиедей етеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өз беті мен өз қадірін ойламаған адам өзгеге де ауыр сөз айтып, бетіне...
Жарлы кісі бай болса,
Көтін қоюға жер таппайды.
Бай кісі жарлы болса,
Бетін қоюға жер таппайды.
Көтін қоюға жер таппайды.
Бай кісі жарлы болса,
Бетін қоюға жер таппайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі байлық пен жоқшылықтың өткінші екенін аңғартады. Бүгінгі бай ертең жарлы,...
Жұмыртқа жегенің -
Тауықты құрттым дегенің.
Тауықты құрттым дегенің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмыртқа жеу — тауықтың өнімін пайдалану. Ал астарлы мағынасы — бір іст...
Кедейлік кемдік емес.
**Негізгі мағынасы** Кедейлік адамның қадірін түсірмейді деген ой айтылады. Яғни бай болмау — кемшілік емес, ал адамды б...
Көтеремді отқа айдаса, жоққа қашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көтеріле алмай әлсіреген малды отқа айдаса да, ол бәрібір қашып құтылад...
Ата білсең, ақ қоян,
Сата білсең, сақтиян.
Сата білсең, сақтиян.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің атауын да, оны сатып пайда көру жолын да біл деген ой. Ас...
Көктегі жұлдыз жиылса,
Бірден туған Айдай жоқ.
Өңкей жарлы жиылса,
Жалғыз үйлі байдай жоқ.
Бірден туған Айдай жоқ.
Өңкей жарлы жиылса,
Жалғыз үйлі байдай жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аспанда қанша жұлдыз көп болса да, олардың бір өзі Айдай көркем де жар...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.