Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Тақыр кедейдің ұйқысы тыныш.
**Негізгі мағынасы** Тақыр кедейдің ұйқысы тыныш деген сөздің тура мағынасы — дүние-мүлкі жоқ, байлығы аз адамның уайымы...
Кері кеткен кеусен сұрауға да ерінеді.
**Негізгі мағынасы** Кері кеткен кеусен сұрауға да ерінеді — адам берекеден, ырыстан, немесе дұрыс жолдан айырылып, кері...
Жазымсыраған қыстан без,
Жасымсыраған қыздан без.
Жасымсыраған қыздан без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай именіп, шын ойын жасырған адамнан сақ болуды ескертеді. Тура мағынада «жазымсырағ...
Сыпайы сырын жасырмас,
Ақырын ғана бүлк етер.
Ақырын ғана бүлк етер.
**Негізгі мағынасы** Сыпайы, көргенді адам өз сырын да, ішкі ойын да орынсыз жайып салмайды. Ол сабырмен сөйлеп, байыппе...
Ініңнің ақтығына қарама,
Маңдайындағы бағына қара.
Маңдайындағы бағына қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — інінің сыртқы тазалығына, яғни көрінісіне ғана қарамай, оның тағдыры м...
Телі-тентектің қолында темір сөйлейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қолында темір, яғни қару немесе қатты зат ұстаған тентек адам одан жам...
Жұт болса ит семіріп,
Иесіне айбат қылады.
Дау болса би семіріп,
Еліне айбат қылады.
Иесіне айбат қылады.
Дау болса би семіріп,
Еліне айбат қылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиын-қыстау кезде кейбір әлсіз, пайдакүнем немесе бұрын үнсіз жүрген адамдардың аяқ астын...
Жөн сөзге мал да маңырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы, орынды, дәл айтылған сөздің күші зор екенін білдіреді. Тура мағынасында малдың өзі...
Бақылдың бауы көгермес,
Көгерсе көбеймес.
Көгерсе көбеймес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: баулы, байланып тұрған нәрсе көгеріп, өсіп-өнбейді, ал көгерсе де көбей...
Жаманның ақылы көзінде.
**Негізгі мағынасы** «Жаманның ақылы көзінде» деген мақал адамның ішкі парасаты төмен болса, ол көбіне тек сыртқы көрін...
Жақсы өтіріктен жаман шындық артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықтың кейде ащы, ауыр болса да, өтіріктен әлдеқайда құнды екенін білдіреді. «Жақсы өт...
Ит көтінен ине суырған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өте ауыр, жағымсыз әрі бейнетті істі білдіреді. Тура мағынасында — иттің арт жағынан инен...
Жылпос майдай жағылар.
**Негізгі мағынасы** «Жылпос майдай жағылар» деген мақал айлакер, пысық, жағымпаз адамның кез келген ортаға тез сіңіп к...
Ханның қасында қалтырап жатқанша,
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ар-намысы мен еркіндігін бәрінен жоғары қоятынын білдіреді. Тура мағынасында: бір...
Мешелден жөтел кетпейді.
**Негізгі мағынасы** «Мешелден жөтел кетпейді» деген мақал сырттай қарағанда адамның сырқаты туралы айтылғандай көрінген...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.