Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Сөйлей білмесең тек тұр,
Халық арасында көп тұрасың.
Халық арасында көп тұрасың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орынсыз шашпау, ойланбай сөйлемеу керегін ескертеді. Егер адам көпшілік алды...
Көргенсізбен құрдас болма,
Опасызбен сырлас болма.
Опасызбен сырлас болма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды араласатын ортасын дұрыс таңдауға шақырады. Тура мағынасы бойынша, көргенсіз, тәр...
Туа мүкіс қозғалмас.
**Негізгі мағынасы** «Туа мүкіс қозғалмас» деген мақал адамның бойына тумысынан біткен кемшілік, мінез не қабілетсіздік...
Жақсының үйі түссе, күйі түседі,
Жаманның үйі түссе, бүйі түседі.
Жаманның үйі түссе, бүйі түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның мінезін салыстырып тұр. Жақсы кісі біреудің үйіне кірсе, арт...
Алам десе сақ құлақ,
Берем десе салпаң құлақ.
Берем десе салпаң құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі түрлі мінезді салыстырып көрсетеді: бір нәрсені **алуға келгенде** елеңдеп, өт...
Алдына келгенді тістейді,
Артына келгенді тебеді.
Артына келгенді тебеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мінезі асау, ашуға тез берілетін, ызақор адамды сипаттайды. Мұндай кісі алдына келгенді д...
Тентектің түбі - теңіз.
**Негізгі мағынасы** «Тентектің түбі - теңіз» мақалы тентек, жөнсіз, тәртіпсіз адамның ісі көбіне берекесіздікке, шекте...
Сауысқан тотықұстың жүрісіне салам деп
Өз жүрісінен айырылыпты.
Өз жүрісінен айырылыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге еліктеп, өз болмысын жоғалтуға болмайтынын айтады. Сауысқан өз табиғи жүрісін тас...
Адалдық аздырмас,
Арамдық бойды жаздырмас.
Арамдық бойды жаздырмас.
**Негізгі мағынасы** Адалдық адамды төмендетпейді, керісінше арын таза ұстап, абыройын сақтайды. Ал арамдыққа барған кіс...
Бақырауық қоспақтан
Мыңқ етпейтін нар артық.
Тәрбиесіз жастардан
Өнегелі шал артық.
Мыңқ етпейтін нар артық.
Тәрбиесіз жастардан
Өнегелі шал артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда сырттай даурығып, көп сөйлейтін, бірақ істің жөнін білмейтін адамнан гөрі, сабырлы да с...
Айланы алысқа құр,
Пайданы жақынға қыл.
Пайданы жақынға қыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға істі оймен, есеппен істеуді ескертеді. Тура мағынасында — айланы, яғни амал-тәсілд...
Үйде атан, түзде бура.
**Негізгі мағынасы** «Үйде атан, түзде бура» деген мақал адамның жағдайға қарай мінез көрсетіп, қай ортада болса, соған...
Көңіл көгіне үйіріледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының көңілі, ниеті және ойы өзіне жақын, ұнамды нәрсеге еріксіз тартылады деген...
Қорқаққа құбыжық көп.
**Негізгі мағынасы** Қорқақ адамға қауіптің өзі емес, қиялдағы қатер де үлкен болып көрінеді. Бұл мақал тура мағынасында...
Бізден айна мен тарақ қалғалы қашан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға керекті қарапайым тұрмыстық заттар: айна мен тарақтан да жұрдай...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.