Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жақсы жігіт
Досының жайын ойлайды,
Жаман жігіт
Басының қамын ойлайды.
Досының жайын ойлайды,
Жаман жігіт
Басының қамын ойлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы жігіттің өз пайдасынан бұрын досының жағдайын ойлайтынын, ал жаман жігіттің тек өз...
Алыстан шабынған бураның күші қайтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бура ұзақ қашықтыққа шауып, көп күш жұмсағанда әлсірейді. Астарлы мағы...
Сынық ине, сыдырым таспа бермес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сынық ине де, сыдырым таспа да дұрыс іске жарамайды. Астарлы мағынасы —...
Көпті көрген дана болады,
Қартайып кетсе, бала болады.
Қартайып кетсе, бала болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көп нәрсені көріп, өмірден тәжірибе жинаған адам қартайған соң мінезі...
Селтеңдеген жігіттің серкесінің соры.
**Негізгі мағынасы** «Селтеңдеген жігіттің серкесінің соры» деген мақал жауапсыз, жеңілтек, салдыр-салақ жігіттің өзіне...
Заманына жақсан, адамына жағасың.
**Негізгі мағынасы** «Заманына жақсан, адамына жағасың» деген мақал адам өмір сүріп отырған ортаға, заманның талабына б...
Түйе мінгеннің төбесі биік.
**Негізгі мағынасы** Түйе мінген адамның бойы да, отырған орны да биіктеп көрінеді. Мақалдың тура мағынасы — түйеге мін...
Кещеге бәрі күлкі.
**Негізгі мағынасы** «Кещеге бәрі күлкі» деген мақал ақылы таяз, ойы жетілмеген адам көп нәрсенің мәнін түсінбей, орынс...
Әр сөздің өз ұяты бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де жауапкершілігі бар екенін білдіреді. Адам ауыздан шыққан әр сөзін ойлап айтуы...
Жабыны жалды екен деп
сатып алма,
Жаманды малды екен деп
жақын қылма.
сатып алма,
Жаманды малды екен деп
жақын қылма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрінісіне, дәулетіне немесе мал-мүлкіне қарап бағаламау керек екенін айтад...
Сөзден қорықпаған сойылдан қорықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзге шыдамды, уәжге берік, мінезі қайсар болса, сыртқы қысымнан да сескенбейтіні...
Жақсыға бәс жетпес.
**Негізгі мағынасы** «Жақсыға бәс жетпес» деген мақалдың тура мағынасы — жақсы, ізгі, мінезі көркем, сөзі мен ісі үйлес...
Аш адамға бір атан жүк те аз көрінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аш жүрген адамға тіпті бір атанның көтерер ауыр жүгі де жеңіл көрінеді....
Арзан сатқан жолдасынан көреді.
**Негізгі мағынасы** Арзан сатқан жолдасынан көреді деген мақал адамға ең жақын адамнан да зиян келуі мүмкін екенін еске...
Адал ниет - ақ көйлек.
**Негізгі мағынасы** Адал ниет адамның ішкі тазалығы мен шынайы пиғылын білдіреді. Мақалдың тура мағынасында «ақ көйлек»...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.