Белден бөгіп, белшеден батқан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Белден бөгіп, белшеден батқан» деген мақал адамның бір іске, қиындыққа немесе берекесіз күйге әбден кіріп кеткенін білдіреді. Тура мағынада адам белге дейін, белшесіне дейін батып кеткендей көрінеді; ал астарлы мағынада ол тығырыққа тіреліп, одан шығуы қиындаған жағдайды сипаттайды. Бұл сөз көбіне істің шегіне жеткенін, енді сақтықпен әрекет етпесе, жағдай тіпті күрделене түсетінін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бел» мен «белше» — адамның дене мүшелері арқылы алынған көрнекі образ. «Бату» сөзі тек суға не балшыққа кіруді ғана емес, өмірдегі ауыр салмаққа, қарызға, мәселе мен шырғалаңға түсу мағынасын да береді. Халық осындай бейнелі сөз арқылы қиындықтың тереңдігін көзге елестетіп, ойды қысқа да нұсқа жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жоспарсыздықтың, шектен шығудың немесе жауапсыз әрекеттің салдарын айтуда қолданылады. Мысалы, адам қарыз алып, оны ойланбай жұмсап, кейін төлеуге шамасы келмей қалса, жұрт: «Белден бөгіп, белшеден батты» деуі мүмкін. Яғни, істі бастап алып, соңын ойламаған адам ақыры қиындыққа ұрынады.