Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789.8K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Бойың қысқа болса, түйеге мін,
Бойың ұзын болса, есекке мін.
Бойың ұзын болса, есекке мін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда адамның бойына қарай мінетін көлікті айтып тұрғандай көрінеді. Бірақ ас...
Шындықтан зор палуан жоқ,
Ол жауды да жығады,
Қамалды да бұзады.
Ол жауды да жығады,
Қамалды да бұзады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықтың күші бәрінен биік екенін айтады. Тура мағынасында палуан — күшті адам, ал мұнда...
Шаш ал десе, бас алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің тапсырманы немесе айтылған істі шектен тыс, орынсыз, өрескел түрде орындауын біл...
Сабырлы ойлаған саспай жауап береді.
**Негізгі мағынасы** Сабырмен, байыппен ойланған адам асығыстыққа ұрынбайды, сондықтан жауапты да дұрыс әрі орнықты бере...
Жақсы аттың тісін ашпа,
Жақсы кісінің жасын сұрама.
Жақсы кісінің жасын сұрама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға орынсыз сұрақ қоймауды, артық әңгіме айтпауға үйретеді. Тура мағынасында аттың тіс...
Малда жазық жоқ,
Менде азық жоқ.
Менде азық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: малдың жазығы жоқ, яғни кінәлі емес; ал адамда азық жоқ, сондықтан қиын...
Арамнан алған түйеден
Адалдан алған ешкі артық.
Адалдан алған ешкі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арам жолмен алынған үлкен түйеден гөрі, адал жолмен алған кішкентай ешк...
Меккеден тас көтеріп келгендей.
**Негізгі мағынасы** «Меккеден тас көтеріп келгендей» деген мақал бір істі орынсыз асыра мақтау, өзін ерекше еңбек сіңір...
Ұры өле-өлгенше ақпын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік пен екіжүзділіктің ешқашан арылмайтынын меңзейді. Ұры өз ісінің теріс екенін біле...
Туа мүкіс қозғалмас.
**Негізгі мағынасы** «Туа мүкіс қозғалмас» деген мақал адамның бойына тумысынан біткен кемшілік, мінез не қабілетсіздік...
Кещеге бәрі күлкі.
**Негізгі мағынасы** «Кещеге бәрі күлкі» деген мақал ақылы таяз, ойы жетілмеген адам көп нәрсенің мәнін түсінбей, орынс...
Зерек ақыл - суық мұз.
**Негізгі мағынасы** «Зерек ақыл - суық мұз» деген мақал ақылды, алғыр адам сезімге беріліп, асығыс қимылдамайтынын біл...
Қыз қылығымен жағады.
**Негізгі мағынасы** «Қыз қылығымен жағады» деген мақал қыз баланың сұлулығы тек сырт келбетінде емес, оның мінез-құлқы...
Екі жақсы қосылса,
Қыл өтпейді арадан,
Екі жаман қосылса,
Қол кетпейді жағадан.
Қыл өтпейді арадан,
Екі жаман қосылса,
Қол кетпейді жағадан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі жақсы адам біріксе, араларында сыйластық пен түсіністік мықты болып, ұсақ кикілжіңге...
Иегіне тағалы ат тайғандай.
**Негізгі мағынасы** Иегіне тағалы ат тайғандай деген мақал бір істің не жағдайдың мүлде орнықсыз, сенімсіз, берік емес...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.