Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Құтпан төбеттей әупілдеген.
**Негізгі мағынасы** «Құтпан төбеттей әупілдеген» деген тіркес көп айқайлап, даурығып сөйлейтін, бірақ ісі әлсіз не сөз...
Ит семірсе, керіледі.
Надан семірсе, ерінеді.
Надан семірсе, ерінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда тура мағынада иттің тояттап, семіргенде керіліп-созылатыны айтылады. Астарлы мағынасы —...
Білсе - барымта, білмесе - қарымта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істің мәнін білсең, оны барымта деп танып, дұрыс бағалайсың; білм...
Жігіт - табысына мырза.
**Негізгі мағынасы** «Жігіт - табысына мырза» деген мақал ер азаматтың тапқан ырысын, еңбегімен келген табысын орнымен...
«Сіз», «біз» деген ауызға
«мен», «мен» деген түспесін.
«мен», «мен» деген түспесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдарды кішіпейіл, сыйлы, бір-біріне құрметпен қарауға шақырады. «Сіз», «біз» деген сө...
Өңештен өткен өзіңдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тамақ өңештен өтіп, қарынға түскен соң ол адамға сіңеді, яғни өзінікі...
Олақ қатын ұл туса,
Не шүмегі жоқ, не түбегі жоқ.
Не шүмегі жоқ, не түбегі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шеберлігі жоқ, ісі келіспейтін адамның қолынан шыққан нәрсенің де берекесіз болатынын мең...
Тосылмайтын жүйрік,
Шошынбайтын жүрек болмайды.
Шошынбайтын жүрек болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ең жүйрік аттың өзі де тосылып, кібіртіктеп қалуы мүмкін, ал жүрек иес...
Өтіріктің шиесін шындың шешеді.
**Негізгі мағынасы** Өтірік қанша әдемі айтылғанмен, оның түбі бір ашылады. Мақалдың тура мағынасы — шиені, яғни түйінді...
Данышпанға да дос керек,
Палуанға да демер күш керек.
Палуанға да демер күш керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ең ақылды, ең білгір адамға да жанында сырлас, тірек болар дос қажет; а...
Жылан терісін тастаса да жылан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жылан қабыршағы мен терісін ауыстырса да, бәрібір жылан болып қала бер...
Төрт аяғы тең жорға,
Сүдігерге сүрінер.
Сүдігерге сүрінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай мінсіз, ширақ, мықты көрінгеннің өзі кейде кіші ғана кедергіден сүрінуі мүмкін ек...
Шала молда шарық айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімсіз, шала сауатты адамның өз шамасын білмей, орынсыз сөйлеуін, әсіре білгішсінуді әж...
Алысты жақындатар - ат,
Жақынды алыстатар - жат.
Жақынды алыстатар - жат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі күшті салыстырып айтады. «Алысты жақындатар – ат» дегені – ат ертеде адамға қаш...
Ат жақсысы қартады, негізіне тартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік, мықты, жақсы ат қартайса да, өз табиғатын жоғалтпайды, бұрынғы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.