Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Ақ сөз ащы болады.
**Негізгі мағынасы** Ақ, яғни шын және тура айтылған сөз кейде тыңдаған адамға ауыр тиюі мүмкін. Себебі шындық көбіне қа...
Сыланайын десем, байдан қорқам,
Сыланбайын десем, тоқалдан қорқам.
Сыланбайын десем, тоқалдан қорқам.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның екі ортада да қысылып, ешбір шешімге келе алмай тұрғанын білдіреді. Тура мағынасы...
Сабырлы ойлаған саспай жауап береді.
**Негізгі мағынасы** Сабырмен, байыппен ойланған адам асығыстыққа ұрынбайды, сондықтан жауапты да дұрыс әрі орнықты бере...
Ақтың отын ақымақ өшірмейді.
**Негізгі мағынасы** «Ақтың отын ақымақ өшірмейді» деген мақал адал, таза, әділ істің жолын ешқандай аңғалдық та, келең...
Адам көңілден азады,
Тілден жазады.
Тілден жазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі көңіл күйі бұзылса, мінезі де, ісі де оңай әлсірейтінін айтады. Тура мағынас...
Ақбөкен көп жортпа,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда қазулы ор бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз асығыстықтан, шектен тыс еркінсуден сақтандырады. Ақбөкеннің көп жорта бер...
Ақсақтың ақырын бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің осал тұсын, кемшілігін не әлсіздігін басына салмай, оны ұқыппен, сақтықпен бақыл...
Есектің түбіне «пия, пия» жетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуді бос сөзбен, айқаймен не ұсақ-үйірмелі өктемдікпен өз айтқанына көндіремін деу — б...
Топ көрмеген,
Топта озбаған қорғаншақ.
Топта озбаған қорғаншақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің ортасына түспеген, елмен араласпаған адам сыналған сәтте тайса...
Көп көрген - нұсқа,
Көп істеген - ұста.
Көп істеген - ұста.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде көп нәрсе көріп, тәжірибе жинаған адам сөзге де, іске де ұқыпты, салмақты болады д...
Ескіге жаңа өлшеуші,
Жаманға жақсы өлшеуші.
Жаманға жақсы өлшеуші.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ескі нәрсені жаңа өлшеуішпен өлшеу, жаман нәрсені жақсы өлшеу. Астарлы...
Жорға мінген жолдасына қарамайды.
**Негізгі мағынасы** Жорға мінген жолдасына қарамайды деген мақалдың тура мағынасы — жорға мініп келе жатқан адам өз жү...
Айқайға «аттан» қоспа.
**Негізгі мағынасы** «Айқайға аттан қоспа» деген мақал адамды байыппен ойлануға шақырады. Тура мағынасында, бос шуға, о...
Жаман көрші асыңды бағалар,
Жақсы көрші басыңды бағалар.
Жақсы көрші басыңды бағалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көршінің адам өміріндегі орны өте үлкен екенін айтады. Жаман көрші адамның күнделікті ас-...
Қарттығыңа мақтанба, мәрттігіңе мақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жасқа емес, мінезге, іс-әрекетке сүйенуді үйретеді. Тура мағынасында: қартайғаныңм...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.