Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Жаңа байдан қалтаң қалмайды,
Ескі байдан талтаң қалмайды.
Ескі байдан талтаң қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаңа бай жомарт көрініп, келген адамға қол ұшын созғандай болады, ал ес...
Жорға жүрісінен пұл болады,
Жаман жүрісінен құл болады.
Жаман жүрісінен құл болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен жүріс-тұрысының өмірдегі орны зор екенін білдіреді. Жорға аттың жүрісі кө...
Ит кемірген асықтай.
**Негізгі мағынасы** «Ит кемірген асықтай» деген мақал бір істің берекесі кеткенін, қадірі қалмағанын, өңі бұзылып, ешк...
«Кел» демек - парыз,
«Кет» демек - намыс.
«Кет» демек - намыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуді шақыру да, оны қайтару да жай сөз емес, оның өз орны, әдебі ба...
Кісінің көзіне көзің түссе,
Көңіл жібіп, мейір түсер.
Көңіл жібіп, мейір түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды бетпе-бет көрісудің, жүздесудің әсері зор екенін айтады. Біреудің көзіне тура қара...
Ит - адамның құлағы.
**Негізгі мағынасы** Ит – адамның сенімді серігі, күзетшісі, сақшысы деген ойды білдіреді. Тура мағынада ит үйді бағып,...
Айтпаса, жүректен кетеді,
Тартпаса, білектен кетеді.
Тартпаса, білектен кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішіндегі ой, өкпе, реніш немесе ойға түйген сөз уақытында айтылмаса, жүректе жаты...
Жомарт жоқтығын білдірмес.
**Негізгі мағынасы** Жомарт адам қолындағысын қимағанмен, оны біреуге көрсетіп, дабыра қылмайды. Тіпті жағдайы шамалы бо...
Ханға - хандық, биге - билік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамға өз орны, өз міндеті лайық дегенді білдіреді. Тура мағынасында ханға ел басқару,...
Екі иығына екі үкі, басына бір үкі қадаған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көрінісі ерекше, сән-салтанаты көп адамды суреттейді. Тура мағынасында адамның екі...
Асыл жаныса, өтеді,
Жасық жаныса, жасиды.
Жасық жаныса, жасиды.
**Негізгі мағынасы** Асыл зат жаныған сайын өткірленіп, сапасы арта түседі; ал жасық зат жаныған сайын мүжіліп, құны кем...
Сопы сұмнан шығады.
**Негізгі мағынасы** «Сопы сұмнан шығады» деген мақал сырт көзге момын, діндар, тақуа көрінген адамның бәрі бірдей адал...
Құдайдың сақалын сипағандай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі асықпай, өте баяу, босаң, сылбыр орындауды білдіреді. Тура мағынасында адам Құда...
Бұқа кімдікі болса, онікі болсын,
бұзау өзімдікі.
бұзау өзімдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бұқа кімнің малы болса, соның иелігі, ал бұзау өз қолында қалған соң, о...
Арық пен семіздің бауыры бірдей,
Жақсы мен жаманның жаны бірдей.
Жақсы мен жаманның жаны бірдей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көрінісі бөлек болса да, барлық адамның жаны мен табиғаты бірдей екенін меңзейді....
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.