Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
786.6K
Қаралым
168
Орташа
Сұрыптау:
Жақсыны халық мақтар,
Жаманды халық даттар.
Жаманды халық даттар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды ел мақтап, қадірлейді, ал жаман адамды жұрт даттап, сөкед...
Қожа аштан өледі, төре - тамақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қожа да, төре де тамақтан қайтыс болады деген сөз емес. Астарлы мағына...
Жарлы кісі бай болса,
Көтін қоюға жер таппайды.
Бай кісі жарлы болса,
Бетін қоюға жер таппайды.
Көтін қоюға жер таппайды.
Бай кісі жарлы болса,
Бетін қоюға жер таппайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі байлық пен жоқшылықтың өткінші екенін аңғартады. Бүгінгі бай ертең жарлы,...
Табылмаса, таға да қат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер табылса, тіпті таға да қатты нәрсе болады. Астарлы мағынасы: кез к...
Байы өлген қатын келіншек болады,
Кедей болар жігіт еріншек болады.
Кедей болар жігіт еріншек болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тұрмыс жағдайы мінезге тікелей әсер ететінін астарлап айтады. Байы өлген әйел «ке...
Көргенді көпті жеңеді.
**Негізгі мағынасы** Көргенді адам — өмірден сабақ алған, жөн-жосықты білетін, көпті көріп, тәжірибе жинаған жан. Мұндай...
Арлы арына қараса,
Арсыз «жеңдім» дейді.
Арсыз «жеңдім» дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы ар мен ұяттың қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Арлы адам бір істі іст...
Қомағайдың сыбағасы - бір шөкім ет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашкөз, қомағай адамға көп нәрсе бұйырмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, бірден көп же...
Ақ сәлделі қожадан
Ақ жаулықты қатын артық.
Ақ жаулықты қатын артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы діндарлық пен көрініп тұрған абыройдың өзінен гөрі, ақылға қонымды, мейірімді, өмі...
Қызыл ет кетер,
Қызарған бет қалар.
Қызарған бет қалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен тәндік қуаты уақытша екенін, ал ұят, абырой, ар мен намыс ұза...
Ит жеті қазынаның бірі.
**Негізгі мағынасы** Ит жеті қазынаның бірі деп иттің адам өміріндегі орны ерекше екенін айтады. Тура мағынада — ит үй к...
Отыр көтенім он ай.
**Негізгі мағынасы** «Отыр көтенім он ай» деген мақал адамның бір істі асықпай, сабырмен күтіп, өз уақыты келгенде ғана...
Үйірінен айырылған малды қасқыр жейді.
**Негізгі мағынасы** Үйірінен айырылған мал — қорғансыз, жалғыз қалған мал. Қасқыр — оған қауіп төндіретін жау. Мақалдың...
Ақылды қызға ана көп,
Аяулы жанға пана көп.
Аяулы жанға пана көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды, ибалы, жақсы мінезді қыздың айналасында қамқор, құрмет көрсететін адамдар көп бол...
Азу тісі балғадай.
**Негізгі мағынасы** «Азу тісі балғадай» деген мақал адам не хайуанның тісін балғаның басындай өте ірі, өткір, қатты ет...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.