Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Өз халқының қарғысын алған,
Өзге халықтың алғысын алмас.
Өзге халықтың алғысын алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз халқының, өз елінің разылығын жоғалтса, сырт көзден де шын құрметке ие бола алмай...
Ұстазына қарап бала өсер,
Бақташысына қарап мал өсер.
Бақташысына қарап мал өсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, әсіресе баланың, өсіп-жетілуі өзіне ықпал ететін ортаға, тәрбие беретін адамға б...
Ал ғаның жаман болса,
Көңілің жарым.
Атың жаман болса,
Талар қарың.
Көңілің жарым.
Атың жаман болса,
Талар қарың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өміріндегі екі нәрсенің қадірін айтады: мінезі нашар жолдас пен жарамсыз аттың зи...
Арамнан алған түйеден
Адалдан алған ешкі артық,
Жаманнан алған сұлудан,
Жаман да болса, текті артық.
Адалдан алған ешкі артық,
Жаманнан алған сұлудан,
Жаман да болса, текті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың айтпағы — дүние-мүліктің, малдың не адамның сыртқы ірі не әдемі болуынан гөрі, оның ад...
Жақсыға жаһан өз үйі.
**Негізгі мағынасы** «Жақсыға жаһан өз үйі» деген мақал жақсы, кең пейілді, адамгершілігі мол адамның жат жерде де тосы...
Буаз бие сүзеген сиырды мүйізінен таниды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: буаз бие, яғни іші толған жылқы, сүзеген сиырды оның мүйізінен-ақ танып...
Малқұмар көңіл - соқыр көңіл.
**Негізгі мағынасы** «Малқұмар көңіл - соқыр көңіл» деген мақал дүниедегі бар ойы мал-мүлікке ғана ауған адамның пайымы...
Саяқты үйреткен - таяқ.
**Негізгі мағынасы** «Саяқты үйреткен - таяқ» мақалы тәртіп пен жөнге салу көбіне талап пен жаза арқылы орнығатынын біл...
Омыртқаны ұстап отырғанша,
Қабырғаны қағып алып, тастай бер.
Қабырғаны қағып алып, тастай бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әлсіз, сүйенішке жарамайтын нәрсені ұстап отырғанша, одан да әлсіз тұр...
Кедейді тер қысса,
Керегесін арқалап тауға шығады.
Керегесін арқалап тауға шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кедей адам таршылық көрсе де, жан сақтап, күн көру үшін кез келген қиындыққа төтеп береті...
Сыпайы сырын білдірмес.
**Негізгі мағынасы** Сыпайы, әдепті адам ішкі сырын, көңіл күйін, өкпе-ренішін немесе мақтанышын сыртқа көп шығара берме...
Ойын сөзге шын төре.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ойын, қалжың, жеңіл сөздің өзінде де билік жүретіндей бір шындық бар д...
Соқырдың қожасы құлағы,
Ақсақтың аяғы - таяғы.
Ақсақтың аяғы - таяғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мүгедектігі не әлсіздігі бар адамның тіршілікте сүйенетін, ең қажет тірегі болатынын білд...
Артық өнер бас бұзар.
**Негізгі мағынасы** «Артық өнер бас бұзар» деген мақал адамның бойындағы кез келген қабілет пен шеберлік орнымен қолда...
Тасқан төгілер, іскен жарылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ыдыс толып тасса, ішіндегі сұйық төгіледі; ал ашып қойылған, ісінген нә...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.