Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Ағаш та ұстаған жерінен сынбайды.
**Негізгі мағынасы** Ағаш қай жерінен ұстап сындырса, көбіне сол тұстан сынады. Ал бұл мақалдың астарлы мағынасы адамға...
Біреу бетінен жазады,
Біреу ниетінен жазады.
Біреу ниетінен жазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның іс-әрекеті бірдей көрінгенімен, ішкі ниеті әртүрлі болатынын аңғартады. Біреу қат...
Алуа дегенмен ауыз тұшымас.
**Негізгі мағынасы** «Алуа дегенмен ауыз тұшымас» деген мақалдың тура мағынасы — атын әдемі, тәтті зат деп атағанмен, о...
Өзіңді ер білсең, өзгені шер біл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер адам өзін ер, батыр, мықты санаса, онда өзгелердің мұңын, қасіреті...
Күшік өсіп, ит болады.
Сірке өсіп, бит болады.
Сірке өсіп, бит болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күшік өсе келе итке айналады, ал сірке де өссе, бит болады. Астарлы мағ...
Әр жігіттің өзі шығар биігі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамның өз шамасы, өз қабілеті, өз мүмкіндігі болатынын білдіреді. Тура мағынасында би...
Сараң асын бермейді, көзінің жасын береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң адамды әшкерелейді: ол қолындағы барын бөлісуге қимайды, керек кезде жомарттық таны...
Пышақ болмас жетесіз,
Өзі болған жігіттің
Тегін сұрап не етесіз?
Өзі болған жігіттің
Тегін сұрап не етесіз?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жетесіз, яғни ақылы мен өнері таяз адамнан пышақ сияқты өткір, пайдалы нәрсе шықпайтынын...
Баста ақыл болмаса,
Көз - бөстектің жыртығы.
Көз - бөстектің жыртығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басындағы ақылдың қадірін айтады. Егер адамда ой, парасат, дұрыс бағыт болмаса,...
Біреу сөзіңді сөйлесе,
Тілің қышып бара ма?
Тілің қышып бара ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз араласудан, өзгенің ісіне килігуден сақтандырады. Тура мағынасында: біреу...
Жақсы туған жігітке,
Бүкіл ел таласар.
Бүкіл ел таласар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы, өнегелі, текті отбасынан шыққан жігіттің ел ішінде құрметке ие болатынын білдіреді...
Сұрамсақ - арсыздық,
Жарамсақ - құнсыздық.
Жарамсақ - құнсыздық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі мінезді бірдей сынайды: сұрамсақтық пен жарамсақтық. Сұрамсақ — қол жайып, орынсыз т...
Сыпырғышың жаман болса, шаңға өкпелеме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның істі дұрыс атқармауынан туған кемшілікті сырттан іздемеуді үйретеді. Тура мағынад...
Шытыр жеген түйедей.
**Негізгі мағынасы** «Шытыр жеген түйедей» деген мақал бір істің, сөздің не адамның күйінің сырттай ғана оғаш, қырсық,...
Жігіт көзімен қыз таңда
**Негізгі мағынасы** «Жігіт көзімен қыз таңда» деген мақал қызды сыртқы көрінісіне емес, жігіттің ой-парасаты, талғамы,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.