Сараң асын бермейді, көзінің жасын береді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сараң адамды әшкерелейді: ол қолындағы барын бөлісуге қимайды, керек кезде жомарттық танытпайды. Тура мағынасында — сараң кісі асын бермей, ешкімге дәм татқызбайды; ал астарлы мағынасы — мұндай адам тек тамақта емес, жалпы өмірде де қытымыр, тар көңіл болады. Халық мұнда сараңдықтың адамды сүйкімсіз ететінін, ал берекенің негізі жомарттық пен кең пейілде екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас» — тек тағам емес, ортақ ырыс, бөліс пен сыйластықтың белгісі. «Көзінің жасын береді» деген тіркес сараң адамның нағыз бергені жоқ, бар болғаны өкініш, налу, қиналу ғана екенін бейнелейді. Яғни ол біреуге пайдасын тигізудің орнына, өз тарлығының кесірінен өзін де, өзгені де қинайды. Образ өте өткір: ас бермейтін адамның қолы емес, көзі «жылайды».
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бүгін де адам мінезін сипаттағанда қолданамыз. Мысалы, біреу әріптестерімен шай, ас бөлісуден тартынып, ұсақ-түйекке дейін есептеп отырса, жұрт оның сараңдығын осы мақалмен әжуалауы мүмкін. Мұндайда мақал адамдарды қанағат пен кеңшілікке шақырады.