Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Еңбексіз ит жер,
Бейнетсіз бит жер.
Бейнетсіз бит жер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы түсініксіздеу болғанымен, астарында өте терең ой жатыр: еңбектенбеген ад...
Жауырды жаба тоқиды.
**Негізгі мағынасы** «Жауырды жаба тоқиды» деген мақал бір нәрсенің кемшілігін, жарамсыз тұсын сырт көзге білдіртпей жас...
Таудай сөздің тарыдай түйіні бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөздің бәрі бірдей терең емес екенін меңзейді. Тура мағынасында, таудай үлкен сөздің...
Мұрты өскендердің өздері кәпір,
Шашы өскендердің елі көпір.
Шашы өскендердің елі көпір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында адам сыртқы бейнесі өзгеріп, есейіп, бойы толысқанымен, соған сай мінезі...
Білім - ердің дәулеті.
**Негізгі мағынасы** Білім — адамның ең үлкен байлығы, ер жігіттің шын дәулеті. Мұнда «дәулет» тек мал-мүлік не ақша еме...
Сынықтан өзге аурудың бәрі жұғады.
**Негізгі мағынасы** Сынықтан өзге аурудың бәрі жұғады деген мақалдың тура мағынасы — адамға жұқпалы дерттер оңай тарайд...
Ішіп тоймаған жалап тоймас.
**Негізгі мағынасы** «Ішіп тоймаған жалап тоймас» деген мақалдың тура мағынасы — ішіп жете қанағаттанбаған адам жалап т...
Баста ақыл болмаса,
Көз - бөстектің жыртығы.
Көз - бөстектің жыртығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басындағы ақылдың қадірін айтады. Егер адамда ой, парасат, дұрыс бағыт болмаса,...
Ит кемірген асықтай.
**Негізгі мағынасы** «Ит кемірген асықтай» деген мақал бір істің берекесі кеткенін, қадірі қалмағанын, өңі бұзылып, ешк...
Түйесін қу бас десең - иесіне тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйені жамандасаң, оның иесі намыстанады, ренжиді. Астарлы мағынасы — б...
Әркім өз бойына тон пішеді.
**Негізгі мағынасы** «Әркім өз бойына тон пішеді» деген мақал адам өзіне ыңғайлы, өз шамасына сай әрекет етеді дегенді...
Сор сараңнан, өтірік арамнан шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараңдық пен арамдықтың түбі жамандыққа апаратынын білдіреді. Тура мағынасында, сараң ада...
Мен саған жауырынмын ба?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтелдің тура мағынасы: «Мен саған жауырын болатындай не істедім?» деген ренішті, назды с...
Тыртақай жігітке,
Жыртақай әйел кез болар.
Жыртақай әйел кез болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сыртынан жұпыны, ұсқынсыз, берекесіз көрінетін жігітке де сондай міне...
Соқырдың тілегені - екі көзі.
**Негізгі мағынасы** Соқыр адам үшін ең үлкен тілек — екі көздің көруі. Бұл мақалдың тура мағынасы да, астарлы мағынасы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.