Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Қолы ұзын сүйгенін алар,
Қолы қысқа тигенін алар.
Қолы қысқа тигенін алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің қолы ұзын болса, яғни қолы жетсе, қалағанын алып алады; ал қол...
Керекті тастың ауырлығы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Керек, пайдалы, мақсатқа жеткізетін нәрсе адамға ауыр көрінбейді. Тура мағынасында тас ауыр болады,...
Алуа дегенмен ауыз тұшымас.
**Негізгі мағынасы** «Алуа дегенмен ауыз тұшымас» деген мақалдың тура мағынасы — атын әдемі, тәтті зат деп атағанмен, о...
Молда білгенін оңиды,
Қарға көргенін шоқиды.
Қарға көргенін шоқиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бойындағы дағды мен үйренген әдеті қайталанып отыратынын білдіреді. Молда білгені...
Жаман ініге аға болма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі нашар, жөн білмейтін ініге аға болып, оған толық сеніп, сүйеніш...
Ойынды көтермегеннің басы таз болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ойынның, қимыл-қозғалыстың ауырлығына шыдамаған адамның басы таз болад...
Малқұмар көңіл - соқыр көңіл.
**Негізгі мағынасы** «Малқұмар көңіл - соқыр көңіл» деген мақал дүниедегі бар ойы мал-мүлікке ғана ауған адамның пайымы...
Өледі деген пақырың өгіз мініп келіп тұр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кедей, әлсіз деп ойлаған адам кенеттен күткеннен де мықты, дәулетті, б...
Аш не жемес, тоқ не демес?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аш адам тамақ іздеп, тыныш отырмайды, ал тоқ адам өз жайымен болып, ешт...
Арба иесі - күпшек,
Киіз иесі - білек.
Киіз иесі - білек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арбаның күпшегін, киіздің берік болуы иесіне байланысты. Астарлы мағын...
Есепші болмай, бай болмас,
Есер болмай, ер болмас.
Есер болмай, ер болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі — байлық кездейсоқ келмейді, оны есеппен, ұқыппен, оймен...
Ақылға кішілік жүрмейді.
**Негізгі мағынасы** Ақылға кішілік жүрмейді деген сөздің тура мағынасы — ақылдың жолында «кішірею», жасқану, имену деге...
Бурадан пішкен азбанға,
Буыршын басып шөге алмас.
Буыршын басып шөге алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бурадан пішілген азбанның, яғни табиғаты өзгергенімен, әлі де ірі әрі қ...
Дұшпан не демейді,
Түске не кірмейді?
Түске не кірмейді?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жау адам не айтпайды, түс кезінде де неше түрлі бейне кірмейді деген ой...
Білгеннің жауы - білмеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — білімі бар адамға ең үлкен кедергі білімсіз, надан адам болады деген о...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.