Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Кісілік бір басқа, кіділік бір басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы екі бөлек қасиетті салыстырып тұр: кісілік — адамның адамгершілігі, әдебі...
Адам жайын ауылдасы білмейді,
істесі біледі.
істесі біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы сөзіне қарап емес, ісіне қарап бағалау керек екенін айтады. Тура мағынасынд...
Той тондыға жарасады,
Ас аттыға жарасады.
Ас аттыға жарасады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — той кезінде киімің болса киіп, ас ішетін, яғни бар жағдайыңды орнымен...
Ұзын шапан аяғыңа оралады,
Ұзын тіл мойныңа оралады.
Ұзын тіл мойныңа оралады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орынсыз созбай, ойланып сөйлеуді ескертеді. Тура мағынасында ұзын шапан жүрі...
Бір түлкі жеті бөріні алдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал айлакер, ақылды, тапқыр адам кейде күші басым қарсыласын да сөзбен не амалмен жеңе алатын...
Қырыққа келсе де, ырыққа келмеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасына жетсе де, мінезі түзелмей, айтқанға көнбей, тәртіпке бағынбай жүретінін ме...
Адаспаймын деген ерді,
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қанша батыл, өзіне қанша сенімді болса да, кейде сыртқы жағдайдың әсерінен жаңылатын...
Ұстазына қарап бала өсер,
Бақташысына қарап мал өсер.
Бақташысына қарап мал өсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, әсіресе баланың, өсіп-жетілуі өзіне ықпал ететін ортаға, тәрбие беретін адамға б...
Жақсы ит өлімтігін көрсетпейді.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам не жақсы мінезді жан өзгенің кемшілігін бетіне баспайды, ұсақ-түйекке жармаспайды. Бұл м...
Ханның екі сөйлегені - өлгені.
**Негізгі мағынасы** «Ханның екі сөйлегені - өлгені» деген мақал басшы адамның сөзі бір, уәдесі берік болуы керек екені...
«Болдым» дегеннің,
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға «болдым, толдым» деп өзіне тым сеніп, тоқмейілсуге болмайтынын ескертеді. Тура мағ...
Жамандық көрген жеріңнен,
Еңбекте де, қаш.
Жақсылық көрген жеріңе,
Еңбекте де, жет.
Еңбекте де, қаш.
Жақсылық көрген жеріңе,
Еңбекте де, жет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жақсылық көрген, қадірін білген жерден қашпау керегін айтады. Тура мағынасында, бі...
Атын алдырған ерін жоқтамайды,
Басын алдырған шашын жоқтамайды.
Басын алдырған шашын жоқтамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің аты кетсе, оны қайта іздеп жоқтау оңай, ал басы кетсе, шашты ж...
Оттың шаласы, сөздің аласы жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, оттың да екі жүзді, зиянды жағы болатынын ескертеді. Тура мағынасында, оттың ш...
Ат болатын құлынның,
Мүшесінен белгілі.
Мүшесінен белгілі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жүйрік, мықты ат болар құлынның дене бітімі, аяқ алысы, шабысы, жалпы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.