Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.6K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Қышыған жерден қол кетпес,
Қышытқы жерден сөз кетпес.
Қышытқы жерден сөз кетпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қинайтын, мазалайтын нәрсе оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Тура мағынасында қышыған...
Пышағыңды қайрап жүр,
Не соярыңды білмесең.
Жауабынды сайлап жүр,
Не сұрап, не айтарыңды білмесең.
Не соярыңды білмесең.
Жауабынды сайлап жүр,
Не сұрап, не айтарыңды білмесең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға алдын ала ойлануды, істің де, сөздің де жөнін білуге шақырады. Тура мағынада пышақ...
Ердің аты көлдей, өзі шөлдей.
**Негізгі мағынасы** Ер азаматтың аты мен даңқы сырт көзге көлдей үлкен, кең көрінгенімен, өз басы кедей, таршылықта өмі...
Жөңді салсаң, нарға сал,
Жөң қорқытар жампозды.
Жөң қорқытар жампозды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал істің жөнін білсең, еңсесі биік, күшті адамды да, қиын жұмысты да алға бастыруға болатыны...
Керекке - терек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: керегі бар адамға терек те пайдалы, қажет кезінде кез келген нәрсенің қ...
Таз тазға күлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таз адам таз адамға күледі. Астарлы мағынасы — өзінде де сондай кемшіл...
Көз көруге,
Ақыл білуге,
Жүрек сүюге тоймайды.
Ақыл білуге,
Жүрек сүюге тоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы үш қасиеттің шегі жоқ екенін білдіреді: көз әрдайым көргісі келеді, ақыл ү...
Иттің ұяты болса,
Іш киім киер еді.
Іш киім киер еді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұяттан жұрдай, ар-ожданын ойламайтын адамды кекесінмен сынайды. Тура мағынасында иттің ки...
Тіл - ойдың шындығы.
**Негізгі мағынасы** Тіл адамның ішкі ойын сыртқа шығаратын құрал болғандықтан, адамның шын ниеті мен шынайы көзқарасы к...
Әр адам - өз заманының баласы.
**Негізгі мағынасы** «Әр адам - өз заманының баласы» деген мақал адамның мінезі, ой-өрісі, тәрбиесі мен өмірге көзқарас...
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса, не етер?
Ашудан ақыл көп болса, не етер?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашудың адамға ауыр әсер ететінін ескертеді. Ашу қысқанда, адам сабырын жоғалтып, дұрыс о...
Ауруды елемеген өледі,
Дауды елемеген төлейді.
Дауды елемеген төлейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам ауруын дер кезінде байқап, емделмесе, жағдайы ауырлап, өміріне қ...
Ар қиналмай, жан қиналмайды.
**Негізгі мағынасы** Ар қиналмай, жан қиналмайды деген мақал адамның ішкі ары таза, ұяты ояу болса, ол міндетті түрде қ...
Інгеніме қараймын деп мінгенімнен айырылдым.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығыс шешімнің, орынсыз алаңдаудың зиянын ескертеді. Адам өзіндегі бар, қолындағыны сақт...
Надан, пасық,
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал надан, пасық адамды тура мағынасында емес, мінезі арқылы әшкерелейді. «Сөге өгіздей жайы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.