Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.9K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Қотыр қолда қола сақина.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қотыр, яғни терісі зақымданған не жаралы қолға қымбат қола сақина жара...
Пілден тіл күшті.
**Негізгі мағынасы** Пілден тіл күшті деген мақал сөздің қуаты кейде ең зор күштен де басым болатынын білдіреді. Тура м...
Арық көңіл - жарық.
**Негізгі мағынасы** Адамның көңілі кең, ниеті таза, пейілі ақ болса, оның ішкі әлемі нұрланып тұрады деген ой айтылады....
Діні пәктің - ділі пәк,
Ділі пәктің - тілі пәк.
Ділі пәктің - тілі пәк.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі тазалығы мен сыртқы мінезі бір-бірімен тығыз байланысты екенін айтады. Тура...
Хан қасында қарақшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның жанында қарақшы жүргендей көрінуі. Астарлы мағынасы — беделді,...
«Жаным» десе, жан семіреді.
**Негізгі мағынасы** «Жаным» десе, жан семіреді» деген мақал жылы сөздің адамға ерекше әсер ететінін білдіреді. Тура мағ...
Аяқ - азамат.
Қол - мүлік,
Бас - сандық,
Тіл - кілт.
Қол - мүлік,
Бас - сандық,
Тіл - кілт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы мүшелерді тек дене бөлшегі ретінде емес, әрқайсысының өмірдегі қызметін ас...
Жасауы бар қыздың күйеуі жуас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жасауымен, яғни қалыңмалдан бөлек үйге алып баратын дүние-мүлкімен бар...
Отқа салып ерітсең де,
Алтын, сірә, жез болмас.
Аяққа шұлғау қылсаң да,
Асыл жібек бөз болмас.
Алтын, сірә, жез болмас.
Аяққа шұлғау қылсаң да,
Асыл жібек бөз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, заттың не қасиеттің шынайы болмысы сыртқы әсермен өзгермейтінін білдіреді. Алтын...
Өзім білем деген жігіттің,
Басына ойран салғаны.
Көп біледі деген жігіттің,
Еліне қорған болғаны.
Басына ойран салғаны.
Көп біледі деген жігіттің,
Еліне қорған болғаны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз білгеніне ғана сеніп, басқаның ақылын тыңдамайтын адам көп жағдайда опық жейтінін айта...
Оқ жетпес жерге қылыш суырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз қызбалыққа, өз күшінен тыс іске ұмтылмауға шақырады. Тура мағынасында, қыл...
Ұры тойғанша жеп, өлгенше қарғанады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрының табиғатын әшкерелейді: ол тонап алғанын тойғанша жеп, қылмысын жасырудың орнына, ұ...
Қанша жуан болса да,
Жалғыз ағаш үй емес.
Қанша жақсы болса да,
Жалғыз адам би емес.
Жалғыз ағаш үй емес.
Қанша жақсы болса да,
Жалғыз адам би емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз тұрған ағаштан үй тұрғызу мүмкін емес, ал жалғыз адамның өзі жұр...
Иесіне керек болса, көршісі өкпелемейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер бір нәрсе не іс иесіне шын керек болса, көршісі оны ренжімей бере...
Ер қартайса, еркі кетер,
Әйел қартайса, көркі кетер.
Әйел қартайса, көркі кетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасына байланысты өзгеретін табиғи құбылысты астарлап жеткізеді. Тура мағынада е...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.