Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.9K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Оқығанның көңілі тетік, сөзі майда.
**Негізгі мағынасы** Оқыған адам ойлы, түсінігі кең, сөз саптауы жинақы әрі сыпайы болады. Мұндағы «көңілі тетік» дегені...
Ит байласа тұрғысыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір жердің не заттың соншалықты құны жоқ, пайдасы мардымсыз деген ойды...
Өзі ұры біреуді ұры дейді,
Өзі қара біреуді қара дейді.
Өзі қара біреуді қара дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз бойындағы кемшілікті көрмей, басқаны кінәлайтынын білдіреді. Тура мағынасында ұры...
Біреудің қолымен от көсеме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуді өз пайдаң үшін қиын іске жұмсама, өзіңе тиесілі жауапкершілікті өзің көтер дегенд...
Ұят - жаман ойдың жүгені.
**Негізгі мағынасы** Ұят — адамның ішкі тәртібі мен ар-ожданын тежейтін рухани тетік. Бұл мақал тура мағынасында «жүген»...
Орман - жер сәулеті.
**Негізгі мағынасы** Орман — жердің көркі, сәні, ажары деген ойды білдіреді. Тура мағынасында орман жер бетін жасыл желе...
Қыз қылығынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз баланың мінезі, қылығы, жүріс-тұрысы оның кім екенін танытады деген ойды білдіреді. Т...
Түбі тесік қазанға
Қанша құйсаң да толмайды.
Ақылы жоқ адамға
Қанша айтсаң да қонбайды.
Қанша құйсаң да толмайды.
Ақылы жоқ адамға
Қанша айтсаң да қонбайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылы жоқ, айтқанды ұқпайтын адамға қанша кеңес берсең де, пайдасы болмайтынын білдіреді...
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бі...
Досыңды мақтағаның - өзіңді мақтағаның.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: досыңды мақтасаң, сол мақтау өзіңе де тиеді. Астарлы мағынасы: адамның...
Жерік таңдамайды,
Ашық алдамайды.
Ашық алдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аш адам қолына түскен асқа қарап талғамайды, ал жерік адам да көңілінде...
Жеріне қарай астығы.
**Негізгі мағынасы** «Жеріне қарай астығы» деген мақал жердің құнары мен жағдайына қарай өнім де әртүрлі болатынын білд...
Ер белгісі - құнында,
Зер белгісі - пұлында.
Зер белгісі - пұлында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның шынайы белгісі оның атқаратын ісі мен жауапкершілігінде, ал зерек, пысық адамн...
Пейілі кедей байдан сақтан.
**Негізгі мағынасы** «Пейілі кедей байдан сақтан» деген мақал сырттай бай көрінген адамның мінезі тар, ниеті жаман болс...
Көп жорытқан түлкі терісін алдырар.
**Негізгі мағынасы** Көп жорытқан түлкі терісін алдырар деген мақал сақтық пен орынсыз қимылдың зиянын ескертеді. Тура м...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.