Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Тайдың мінгені білінбес,
Баланың істегені білінбес.
Баланың істегені білінбес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тайға мінген адамның оған бірден ие болып, үйреніп кеткені сырт көзге...
Қыз қылығынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз баланың мінезі, қылығы, жүріс-тұрысы оның кім екенін танытады деген ойды білдіреді. Т...
Қожа, молданы басындағысынан білерсің,
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кім екенін оның сыртқы сөзіне емес, айналасына қарап тануға болатынын айтады. Қож...
Ақымақ бас - аяқтың соры.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылсыз, ойланбайтын адамның басы дұрыс шешім қабылдамайды, сондықтан о...
Ит атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Ит атасын танымас» деген мақалдың тура мағынасы — ит өз иесін, тегін, шыққан жерін білмейді. Аста...
Ер белгісі - құнында,
Зер белгісі - пұлында.
Зер белгісі - пұлында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның шынайы белгісі оның атқаратын ісі мен жауапкершілігінде, ал зерек, пысық адамн...
Алдамасаң базар жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сауда жасайтын жерде алыс-беріс, есеп, бәсеке болады деген ұғым. Астар...
Қалған көңіл - шыққан жан.
**Негізгі мағынасы** Қалған көңіл — өмірден, бір сөзден не бір іс-әрекеттен жараланып, суып қалған ішкі реніш. Шыққан жа...
Есектің артын жу да, мал тап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ең алдымен еңбек етуге, ыңғайсыз болса да пайдалы іске кірісуге үндейді. Тура мағынасында...
Надан, пасық,
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал надан, пасық адамды тура мағынасында емес, мінезі арқылы әшкерелейді. «Сөге өгіздей жайы...
Әдептілік - әдемілік.
**Негізгі мағынасы** Әдептілік адамның сыртқы көркінен де биік тұратын қасиет екенін білдіреді. Тура мағынасында «әдеміл...
Сыйлағанды сыйла, иілмегенді иле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адаммен қарым-қатынаста өзара сыйластықты сақтауды үйретеді. Кім сені құрметтесе, сен де...
Малыңа сүйенбе, арыңа сүйен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға байлыққа, дәулетке немесе мал-мүлікке ғана арқа сүйеме, ең басты тірегің — ар-ұят...
Тоғыз қатынның толғағы бір келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тоғыз әйелдің толғағы бір уақытта келсе, бәрі бір мезетте босануға жақ...
Құрбысының асқаны құдасынан білінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның қадірі мен деңгейі қасында жүрген, араласқан ортасы арқылы бай...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.