Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
134.2K
Қаралым
204
Орташа
Сұрыптау:
Көңілде жатқан кіріңді
Оттай ыстық сөз шаяр.
Оттай ыстық сөз шаяр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам көңілінде жиналған ренішті, өкпе-назды, ауыр ойды жылы сөз ғана сейілте алатынын біл...
Суық сөзді сұмырай айтады.
**Негізгі мағынасы** «Суық сөзді сұмырай айтады» деген мақал адамның ащы, жүрекке тиетін, кекесінді не мейірімсіз сөз а...
Татарға тілмәш керек емес.
**Негізгі мағынасы** «Татарға тілмәш керек емес» деген мақал тура мағынасында татар халқы өзара сөйлескенде аудармашысы...
Оң сөз өзен тоқтатар.
**Негізгі мағынасы** «Оң сөз өзен тоқтатар» деген мақал жақсы, орынды, жылы сөздің күші өте зор екенін білдіреді. Тура м...
Аузынан мәйегі түскен.
**Негізгі мағынасы** «Аузынан мәйегі түскен» деген тіркес сөзі өте жұғымды, мазмұны терең, айтқаны өтімді адамға қатыст...
Өтірікші түске дейін өзіне де сенбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік айтудың адам беделін түсіретінін білдіреді. Өтірікке әбден үйренген адам өз сөзін...
Айқайы көптің айтары жоқ.
**Негізгі мағынасы** Айқайы көптің айтары жоқ деген мақал көп сөйлеп, даурығып жүрген адамның сөзі салмақсыз болатынын...
Айқай әділдіктің белгісі емес.
**Негізгі мағынасы** Айқайлап сөйлеу әділдікке жетелемейді, керісінше ақиқаттың салмағын төмендетуі мүмкін. Мақалдың тур...
Сөзге құлықсыздың көңілі тұрақсыз.
**Негізгі мағынасы** Сөзге құлықсыз адам ақылдасуға, тыңдауға, ой бөлісуге зауқы жоқ кісі дегенді білдіреді. Мұндай адам...
Әзілде кек жоқ, өсекте шек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әзілдің жөні бар, ал өсектің соңы жоқ екенін білдіреді. Тура мағынасында: қалжыңда біреуг...
Некесіздің малы арам,
Тілсіздің дауы арам.
Тілсіздің дауы арам.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адалдық пен жауапкершілікті қатар қояды. Бірінші жолда некесіз келген малдың, яғни заңды,...
Ақшелегі түскендей ақтарылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің бар сырын бүкпей, түгел ашып айтуын білдіреді. Тура мағынасында «ақ шелектің...
Көзіне мақтаған - көлгірдің сөзі.
Сыртынан мақтаған - көңілдің сөзі.
Сыртынан мақтаған - көңілдің сөзі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі мақтаудың айырмасын көрсетеді. Біріншісі — адамның көзіне қарап тұрып, артық ма...
Аузы ыңғайсыз жерден тесілген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің аузы ыңғайсыз жерден, яғни дұрыс емес, орынсыз тұстан «тесілг...
Қисық отырсаң да, түзу сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзіне адал, шыншыл болуын талап етеді. Тіпті өзіңнің хал-жағдайың, тұрқың, орнық...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.